Content

Leksykon nawożenia

Odczyn gleby

Odczyn gleby a materia organiczna - rola próchnicy w kształtowaniu żyzności gleb

Ilość wyświetleń1616 wyświetleń


Próchnica ma istotne znaczenie w kształtowaniu szeregu właściwości gleby, decydujących o jej żyzności. Jej zawartość w glebach Polski jest w znacznym stopniu zróżnicowana i zależna jest od gatunku gleb, jak i sposobu użytkowania (Tab. 1.).

Przedstawione w tabeli dane należy jednak traktować jako historyczne, ponieważ obserwujemy narastający problem ubytku próchnicy w glebach Polski. Przeprowadzone przez IUNG – PIB w Puławach badania porównawcze 1000 profili wzorcowych analizowanych ostatnio oraz w latach 60. i 70. XX w. wykazały narastający proces ubytku materii organicznej w glebach Polski (rys. 3.).Próchnica zwiększa zdolności buforowe gleb, regulując i stabilizując ich odczyn.

Odgrywa ona istotną rolę w utrzymaniu składników pokarmowych w glebie ograniczając ich wymywanie do wód gruntowych. Zapewnia większą retencję wód, oraz ogranicza erozję wodną, jak i wietrzną.

 

Tab.1. Zawartość próchnicy w wybranych glebach ornych Polski.

GlebyZawartość próchnicy [%]
czarne ziemie wytworzone z glin ciężkich i iłów2,5–5,6
czarne ziemie wytworzone z piasków1,2–4,1
czarnoziemy wytworzone z lessów1,8–4,0
brunatne wytworzone z gliny ciężkiej1,6–3,7
brunatne wytworzone z lessów i utworów lessowatych1,4–2,6
brunatne wytworzone z piasków0,9–2,2
płowe wytworzone z gliny lekkiej1,0–2,6
płowe wytworzone z utworów pyłowych1,4–2,4
bielicowe wytworzone z piasków1,1–2,0
rędziny wytworzone z utworów kredowych2,1–6, 3

Źródło: Turski, 1996

Według tych badań szacuje się, że do 2030 r. średnio w glebach w Polsce ulegnie degradacji ponad 0,8% materii organicznej. Obserwowany ubytek w głównej mierze związany jest z narastającą intensyfikacją rolnictwa oraz rozdziałem produkcji zwierzęcej od produkcji roślinnej. Raport IUNG – PIB Puławach z 2015 r. wskazuje na znaczne zróżnicowanie wskaźnika degradacji materii organicznej pomiędzy poszczególnymi regionami. Podkreśla też istotną rolę, jaką odegrały zmiany w pogłowiu zwierząt i uprawa – bobowatych z trawami oraz traw w uprawie polowej.

Zawartość materii organicznej w glebie - Wskaźniki odtwarzania glebowej materii organicznej w Polsce (Źródło: Stuczyński i Sibielec, 2008).
Zawartość materii organicznej w glebie - Wskaźniki odtwarzania glebowej materii organicznej w Polsce (Źródło: Stuczyński i Sibielec, 2008).

Jedynie dla dwóch województw tj. podlaskiego i warmińsko-mazurskiego w latach 2007–2010, odnotowano szacunkowo dodatni bilans materii organicznej (odpowiednio +121 i +3 kg/ha rocznie). Największa szacunkowa degradacja glebowej materii organicznej charakteryzowała województwo dolnośląskie –371 kg/ha i opolskie –329 kg/ha rocznie. Wynika to z dużego udziału w strukturze zasiewów na tych terenach kukurydzy i buraka cukrowego, przy znikomej powierzchni roślin wieloletnich oraz niewielkiej obsadzie zwierząt.

 

 
Próchnica zwiększa zdolności buforowe gleb, regulując i stabilizując ich odczyn. Odgrywa ona istotną rolę w utrzymaniu składników pokarmowych w glebie ograniczając ich wymywanie do wód gruntowych. Zapewnia większą retencję wód, oraz ogranicza erozję wodną, jak i wietrzną.
 

 


Równocześnie obserwujemy intensyfikację uprawy gleby, uproszczone zmianowanie, intensyfikację nawożenia mineralnego oraz wykorzystywanie słomy jako odnawialnego źródła energii. Powoduje to zubożenie bioróżnorodności organizmów glebowych oraz ogranicza aktywność mikrobiologicznych procesów humifikacji w glebach.

EFEKT BŁĘDNEGO KOŁA
EFEKT BŁĘDNEGO KOŁA

Ograniczenie dopływu materii organicznej do gleb, jak również intensywne nawożenie azotowe przyspieszają ubytek próchnicy z gleb. Przy braku dopływu zróżnicowanej świeżej materii organicznej do gleb w postaci resztek roślin i nawozów organicznych, próchnica jest wykorzystywana przez drobnoustroje glebowe jako źródło węgla i energii, powodując jej degradację. Główną rolę w tworzeniu próchnicy odgrywają zróżnicowane organizmy glebowe, pod warunkiem zapewnienia im dostatecznego dopływu odpowiedniej masy materii organicznej oraz odpowiedniego odczynu.

Czynnikiem sprzyjającym procesom degradacji próchnicy jest postępujące zakwaszenie gleb. Około 60% gleb uprawnych wymaga wapnowania, prawie 20% gleb wykazuje niedobory magnezu oraz wielu mikroelementów – boru, cynku, manganu i miedzi. Powyższe zjawiska powodują obserwowany w Polsce spadek żyzności gleb, wynikający ze spadku w nich zawartości próchnicy.

Spadek żyzności gleb rolnicy próbują rekompensować, zwiększając poziom nawożenia mineralnego, najczęściej azotem. Wywołuje to efekt błędnego koła. Intensyfikacja nawożenia mineralnego przyśpiesza procesy mineralizacji świeżej materii organicznej, jak próchnicy, co zwiększa problemy z zachowaniem żyzności gleb (Rys. 4.).

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?

Nie był pomocny
Był średnio pomocny
Był pomocny
Był bardzo pomocny

Ekspert nawozy.eu

Masz pytanie dotyczące nawozów lub nawożenia? Szukasz porady?


*pola wymagane
doradca nawozy.eu

doradca nawozy.eu


Zapytaj eksperta

Leksykon nawożenia

Zbiór podstawowych i praktycznych informacji o nawożeniu

nawozy.eu polecają

charakterystyka ogólna, wymagania glebowe i pokarmowe, wybór nawozu, pogoda, notowania

upload/harmonogram/9/zboza-ozime-01_nmedium.jpg
Harmonogramy nawożenia

Jęczmień ozimy
upload/newsy/5443/bumper-harvest-1550796-1280_nmedium.jpg

Niższe zapasy bawełny na świecie

Światowe zapasy bawełny na koniec sezonu 2021/222 są w tym miesiącu o 540 tys. bel mniejsze i wyniosą 1,4 mln bel, gdyż zwiększy się zużycie bawełny o 750 tys. bel.

Rośliny
upload/art/1328/fot-news-3_nmedium.jpg

Wapnowanie pogłówne to kosztowna ostateczność

Zdecydowanie najlepszym terminem stosowania wapna jest okres pożniwny, kiedy nawóz trafia bezpośrednio na ściernisko a późniejsze uprawki umożliwiają jego dobre wymieszanie z glebą.

Gleba
Pszenica
czwartek, 30 Wrzesień 2021
Ikonka Pszenica
+2,4%
1064
/images/notowania/box/wzrost.png
na targowiskach
0