Content

Multimedia

Infografiki

Nawożenie

Materia organiczna w glebie

Data2021-12-12 Ilość wyświetleń659 wyświetleń
dodaj
do ulubionych
usuń
z ulubionych
Substancja organiczna w glebie.
Substancja organiczna w glebie.

Istotnym czynnikiem warunkującym prawidłowy wzrost i rozwój roślin jest zawartość materii organicznej w glebie. Zrównoważone gospodarowanie materią organiczną, między innymi poprzez stosowanie poprawnej agrotechniki, sprzyja zachowaniu żyzności gleby. Dotyczy to przede wszystkim gleb mineralnych, które bardzo często ocenia się pod względem produktywności na podstawie zawartości materii organicznej. Zawartość materii organicznej waha się od poniżej 1% w przypadku gleb piaszczystych do ponad 50% w glebach organicznych. Zawartość materii organicznej w glebie w znacznym stopniu determinowana jest dostępnością tlenu oraz warunkami termicznymi, które wpływają na aktywność mikrobiologiczną gleby.

W warstwie ornej gleb Polski zawartość materii organicznej wynosi od 1,5 do 4%. Największe ilości występują w madach ciężkich, czarnych ziemiach, rędzinach i czarnoziemach, zaś najmniejsze w glebach lekkich. Materię organiczną gleby stanowią substancje humusowe – próchnica oraz substancje niehumusowe, takie jak tłuszczowce, węglowodany, lignina, azotowe związki organiczne oraz połączenia fosforowe.

Próchnica, często nazywana humusem, stanowi podstawowy wskaźnik żyzności gleby, stanowiąc 70 – 80% całości materii organicznej. Nazwa humus pochodzi od procesu przekształcania materii organicznej gleby zwanego humifikacją. Około 1/4 do 1/5 substancji organicznej przekształca się w związki próchnicze, natomiast 3/4 do 4/5 ulega procesowi mineralizacji. Szacuje się, że w efekcie mineralizacji w warunkach klimatycznych Polski ubywa średnio w ciągu roku od 2 do 4% glebowej materii organicznej. W glebach Polski zawartość próchnicy waha się w przedziale od 0,6 do 6,5%, przy czym jej największe ilości występują w czarnoziemach, czarnych ziemiach, rędzinach i madach, a najmniejsze w glebach bielicowych i brunatnych. Szacuje się, że próchnica na poziomie 1% na powierzchni 1 ha stanowi masę 30 ton.
 
Obecna w glebie próchnica wpływa na właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne gleb. Przyczynia się do tworzenia struktury gruzełkowatej, poprzez udział w procesie sklejania agregatów glebowych.
 
Poprawiając strukturę gleby zapobiega stratom wody i składników pokarmowych, przede wszystkim w glebach piaszczystych. Z kolei w przypadku gleb zwięzłych poprawia ich napowietrzenie. Zwiększa retencję wodną oraz minimalizuje skutki suszy. Zawartość próchnicy w glebie na poziomie 1% ma zdolność do absorbcji od 90 do 150 ton wody. Dzięki ciemnej barwie próchnica poprawia właściwości cieplne gleb, przyspieszając ich nagrzewanie. Wpływa na właściwości sorpcyjne i buforujące gleby. Wykazuje dużą zdolność zatrzymywania na swojej powierzchni różnych kationów. Z kolei wykazując silne właściwości buforujące stabilizuje odczyn gleby.

Próchnica stanowi ważne źródło składników pokarmowych, decydując o ich zatrzymywaniu i gromadzeniu oraz zmniejszając ich straty, zapobiegając między innymi wypłukiwaniu azotu w głąb gleby. Dzięki dużej powierzchni cząstek próchnicy wynoszącej od 800 do 1000 m2 na 1 gram może zmagazynować od 4 do 12 razy więcej składników pokarmowych w porównaniu do części mineralnej gleby. Dodatkowo ogranicza dostępność toksycznych substancji z gleby, takich jak środki ochrony roślin czy odpady przemysłowe oraz zmniejsza szkodliwy wpływ metali ciężkich na rośliny. Wpływa również na ograniczenie powierzchniowego odpływu wody oraz zapobiega erozji gleb, jak również ich zaskorupianiu. Próchnica poprawia także właściwości biologiczne gleb, między innymi poprzez zwiększenie ich aktywności biologicznej.

Do czynników niekorzystnie wpływających na zawartość materii organicznej w glebie należą między innymi: uprawa w monokulturze, zmniejszenie w strukturze zasiewów udziału roślin wieloletnich, w tym traw z bobowatymi, spadek pogłowia zwierząt, zmniejszenie uprawy międzyplonów, a także specjalizacja gospodarstw. W celu poprawy zasobności gleby w próchnicę należy zadbać o prawidłowe następstwo roślin, racjonalne stosowanie nawozów naturalnych i organicznych oraz optymalizację odczynu gleby.

Dodatni bilans materii organicznej można uzyskać poprzez poszerzanie ilości roślin uprawianych w gospodarstwie. W przypadku gleb lekkich zalecane są minimum trzy gatunki roślin, podczas gdy na glebach ciężkich od 4 do 5 gatunków. Do roślin wzbogacających glebę w substancję organiczną należą rośliny pastewne – bobowate i ich mieszanki z trawami oraz trawy w uprawie polowej, a w mniejszym stopniu rośliny strączkowe i międzyplony przyorywane na nawóz zielony. Z kolei zubożają glebę w substancję organiczną kukurydza, rośliny okopowe i warzywa korzeniowe. Wynika to między innymi z małej ilości resztek pozostawionych na polu oraz uprawy tych roślin w szerokich rzędach, co znacząco wpływa na zwiększenie rozkładu próchnicy glebowej. Do roślin mających niewielki wpływ na bilans substancji organicznej w glebach należą między innymi zboża i rośliny oleiste, pod warunkiem pozostawiania resztek pożniwnych na polu.

Ważnym źródłem materii organicznej są nawozy naturalne – obornik, gnojówka, gnojowica i pomiot ptasi, które dodatkowo stanowią źródło składników pokarmowych. Odtwarzanie zasobów substancji organicznej w glebie można również uzyskać dzięki przyorywaniu słomy. W przypadku pól nawożonych tylko słomą, w celu zrównoważenia strat materii organicznej z gleby przyorywane powinno być od 50 do 70% słomy. W związku z tym, że słoma może ograniczać dostępność azotu dla roślin, ze względu na szeroki stosunek węgla do azotu (40-80 : 1), zalecane jest przy jej stosowaniu łączne aplikowanie azotu w dawce od 5 do 10 kg N na tonę przyoranej słomy. Azot można stosować zarówno w formie nawozów azotowych stałych, jak i płynnych, a także w postaci nawozów wieloskładnikowych.
 
Ważną rolę we wzbogaceniu gleby w substancję organiczną odgrywają międzyplony przeorywane na zielony nawóz, które wysiane odpowiednio wcześnie są źródłem od 15 do 30 ton świeżej masy, stanowiąc równowartość od 8 do 20 ton obornika.
 
Zabieg przyorania można wykonać w okresie jesiennym lub wiosennym. Pozostawienie roślin na polu na okres jesienno-zimowy jest korzystne ze względu na ochronę gleby przed erozją, jak również przed stratami azotu. Zawartość substancji organicznej w glebie zależy również od sposobu uprawy roli, która wpływa na stworzenie optymalnych warunków do prawidłowego wzrostu i rozwoju roślin. Tradycyjna uprawa roli z zastosowaniem orki wpływa na przyspieszenie procesu mineralizacji substancji organicznej w glebie, dlatego też w celu ochrony jej zasobów glebowych zalecane jest stosowanie konserwującej uprawy roli ograniczającej częstotliwość i intensywność zabiegów uprawowych. Zastosowanie uproszczeń w uprawie roli związanych z zastąpieniem orki zabiegami spulchniającymi ogranicza straty substancji organicznej oraz poprawia aktywność biologiczną gleby.

Literatura:
1. Gorlach E., Mazur T. 2001. Chemia rolna. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
2. Lityński T., Jurkowska H. 1982. Żyzność gleby i odżywianie się roślin. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
3. Rusnak J. 2017. Jak poprawić żyzność gleby? Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z s. w Karniowicach.

Czy te multimedia były dla Ciebie pomocne?

Nie był pomocny
Był średnio pomocny
Był pomocny
Był bardzo pomocny

Tagi

Ekspert nawozy.eu

Masz pytanie dotyczące nawozów lub nawożenia? Szukasz porady?


*pola wymagane
doradca nawozy.eu

doradca nawozy.eu


Zapytaj eksperta

nawozy.eu polecają

charakterystyka ogólna, wymagania glebowe i pokarmowe, wybór nawozu, pogoda, notowania

upload/nawozenie/12/kukurydza2_medium.jpg
Nawożenie upraw

Kukurydza na ziarno
Mając bardzo głęboki i silnie rozwinięty system korzeniowy
upload/newsy/5603/bananas-1642707-1280_nmedium.jpg

Import owoców do Niemiec

Niemiecki import owoców w pierwszych trzech kwartałach 2021 r. wyniósł 9,712 mld dolarów, czyli o 2% więcej niż w analogicznym okresie roku poprzedniego.

Owoce
upload/art/1349/brodowska-marzena-news-05-12-2021r_nmedium.jpg

Nawożenie fosforem a odporność roślin na stresy środowiskowe

Odpowiednie zaopatrzenie roślin w fosfor zwiększa poziom ich tolerancji na czynniki stresowe.

Nawożenie
Radom
piątek, 28 Styczeń 2022
0°C
-1°C
min
2°C
max
0