Content

Porady ekspertów

Nawożenie, Z kraju

Jesienne wapnowanie gleb

Data3 dni temu Ilość wyświetleń123 wyświetleń
dodaj
do ulubionych
usuń
z ulubionych


Żyzność gleby w istotny sposób uzależniona jest od jej odczynu. Dlatego też bardzo ważnym zabiegiem agrotechnicznym jest wapnowanie, którego celem jest uregulowanie odczynu gleby zgodnie z wymaganiami roślin. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w latach 2014 – 2017 w Polsce 12% gleb charakteryzowało się odczynem bardzo kwaśnym, 25% – kwaśnym, a 35% odczynem lekko kwaśnym. Największą ilość gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych odnotowano w województwie podkarpackim i podlaskim (58%), zaś najmniejszą w województwie opolskim i kujawsko-pomorskim (17 – 25%).

Wrażliwość roślin na kwaśny odczyn gleb

Mimo, że rośliny różnią się wrażliwością na odczyn gleby, to jednak duża część roślin uprawianych w Polsce preferuje odczyn gleby od lekko kwaśnego do zasadowego (pH w przedziale 5,6 – 7,0).

Pod względem wrażliwości na kwaśny odczyn można je podzielić na 3 grupy:

  • Rośliny silnie reagujące na zakwaszenie gleby, dla których optymalne pH gleby mieści się w przedziale 6,0 – 7,5 – pszenica, jęczmień, kukurydza, rzepak, gorczyca, bobik, lucerna, koniczyna, nostrzyk, wyka, soja, kapusta pastewna i biała, mak, cebula, szpinak, czosnek, seler, sałata, wiśnia, czereśnia i śliwa;
  • Rośliny mniej wrażliwe na zakwaszenie gleby, dla których optymalne pH gleby mieści się w przedziale 5,0 – 6,5 – żyto, owies, ziemniak, rzepa, groch, fasola, len, słonecznik, ogórek, pomidor, jabłoń, grusza, agrest, porzeczka, malina;
  • Rośliny mało wrażliwe na zakwaszenie gleby, dla których optymalne pH gleby mieści się w przedziale < 5,0 – gryka, łubin żółty, seradela, tytoń, rzodkiew, rzepa czarna, rabarbar.
 

Wapnowanie a właściwości gleb

Wapnowanie jest zabiegiem podnoszącym żyzność gleb kwaśnych. Wpływa na poprawę właściwości fizycznych warstwy ornej gleb oraz polepsza ich właściwości chemiczne i biologiczne. Przyczynia się do zwiększenia dostępności dla roślin wielu składników pokarmowych oraz rozwój korzystnej mikroflory glebowej. Zabieg ten daje możliwość rozszerzenia uprawy cennych dla rolnictwa gatunków roślin, które źle znoszą kwaśny odczyn gleb, jak pszenica, jęczmień, burak cukrowy, rzepak, czy lucerna.

 

Właściwości fizyczne gleb

Wpływ wapnowania na fizyczne właściwości gleb przejawia się między innymi tworzeniem związków mniej rozpuszczalnych w wodzie, co ogranicza ich wymywanie do głębszych warstw. Cementując gruzełki glebowe związki te uodparniają je na działanie wody. Zjawisko to jest szczególnie korzystne na glebach ciężkich. W efekcie tego gleba, gdy jest bardziej wilgotna, nie zlepia się, natomiast wysuszona nie twardnieje i nie tworzy na swojej powierzchni skorupy, co przekłada się na jej łatwiejszą uprawę.

Właściwości chemiczne i biologiczne gleb

Korzystny wpływ wapnowania stwierdza się także w przypadku właściwości chemicznych gleb. Nawozy wapniowe, zwłaszcza węglanowe, wniesione do gleby powodują wzrost ilości próchnicy glebowej oraz poprawę jej jakości. Zabieg ten przyspiesza mineralizację substancji białkowych oraz innych organicznych związków azotowych, a także proces nitryfikacji, który najintensywniej przebiega przy odczynie słabo kwaśnym lub obojętnym. Wapnowanie wpływając na lepszą przewiewność gleb przeciwdziała bardzo niekorzystnym procesom denitryfikacji, prowadzącym do strat azotu.

Wapnowanie modyfikuje również przemiany i pobieranie pierwiastków przez rośliny. Wpływa na zmniejszenie w glebie stężenia toksycznych dla roślin jonów glinu, żelaza i manganu. Przyczynia się do efektywniejszego pobierania przez rośliny azotu w formie amonowej. Prowadzi do uruchomienia fosforu, tym samym przyczyniając się do zwiększenia jego wykorzystania przez rośliny. Jednakże dodatni wpływ wapnowania na uruchomienie fosforu występuje zwykle wtedy, gdy gleba zawiera odpowiednią ilość fosforu uwstecznionego. Wapnowanie nie modyfikuje zasadniczo pobierania potasu, jednak na glebach dobrze zwapnowanych rzadko występują skutki nadmiernego odżywiania roślin tym pierwiastkiem. Tymczasem w warunkach gleb kwaśnych i słabo zaopatrzonych w wapń nawet niewielkie przekroczenie zapotrzebowania roślin w potas powoduje znaczący wzrost pobierania tego składnika. Wapnowanie przyczynia się do wzrostu ilości wymiennego wapnia i magnezu oraz zwiększenia przyswajalności dla roślin molibdenianów.

Regulacja odczynu gleby korzystnie oddziałuje na rozwój bakterii wiążących azot, w konsekwencji zabieg ten przyczynia się do zwiększenia zawartości azotu w glebie. Dzięki stymulacji bakterii biorących udział w procesach hydrolizy białek, amonifikacji, czy utleniania siarki warunkuje dostępność składników pokarmowych dla roślin, a tym samym pozytywnie oddziałuje na wielkość i jakość uzyskanego plonu. Wapnowanie wpływa również na ograniczenie występowania w glebie szkodliwych dla roślin grzybów i pasożytów, które lepiej rozwijają się w środowisku kwaśnym.

Stosowanie nawozów wapniowych w Polsce

Niezadowalający stan gleb pod kątem ich odczynu wynika między innymi z niewystarczającego wapnowania gleb w stosunku do stosowanych wysokich dawek nawozów mineralnych. W Polsce średnie zużycie nawozów wapniowych w przeliczeniu na czysty składnik wynosiło 120,8 kg/ha w 1975 rok i 202 kg/ha w roku 1989. W latach 1995 – 2005 doszło do ograniczenia stosowania nawozów wapniowych. Obniżenie zużycia wapna odnotowano również w latach 2009 – 2012. W Polsce w roku 2009 średnie zużycie CaO wyniosło niecałe 33 kg/ha użytków rolnych, zaś w roku 2017 – 53 kg/ha. Najwięcej nawozów wapniowych (130,6 – 66,1 kg/ha użytków rolnych) jest stosowanych w województwach – kujawsko-pomorskim, zachodniopomorskim i opolskim, zaś najmniej (21,6 – 28,4 kg/ha użytków rolnych) w województwach – małopolskim, podkarpackim i świętokrzyskim. Obniżenie stosowania nawozów odkwaszających jest szczególnie niebezpieczne w przypadku utrzymania optymalnych parametrów środowiska glebowego.

Wapnowanie gleb

Potrzeby wapnowania gleb uzależnione są od odczynu, który możemy określić metodą laboratoryjną, bądź przy użyciu pH-metra polowego oraz od kategorii agronomicznej gleby (Tab. 1). Obecnie według danych z lat 2014 – 2017 z ogólnej powierzchni gruntów ornych ponad 30% wymaga wapnowania. Systematyczne monitorowanie odczynu gleby stanowi podstawę potrzeb wapnowania. Zabieg ten przeprowadzany jest najczęściej co 4 lata, a optymalny termin wapnowania wyznacza częstotliwość uprawy w zmianowaniu roślin o małej tolerancji na zakwaszenie gleby. Wapnowanie można stosować w okresie letnio-jesiennym lub wczesnowiosennym. Jeżeli jesienią nie stosujemy nawozów naturalnych wapnowanie przeprowadzamy przed orką siewną, względnie przedzimową.

Nawozy wapniowe powinny być zastosowane pod przedplon roślin, które najkorzystniej reagują na wapnowanie, ponieważ ich działanie ujawnia się w największym stopniu w drugim lub trzecim roku po ich zastosowaniu. Warto pamiętać, że szybsze działanie wykazują nawozy dobrze rozdrobnione, zawierające większe ilości wapnia i magnezu. Ważne jest również dokładne wymieszanie nawozu z możliwie największą objętością gleby. W przypadku zastosowania nawozów węglanowych ich działanie zależy od wilgotności gleby i temperatury, przy czym najczęściej zwiększa się wraz ze spadkiem temperatury oraz zwiększeniem zawartości wody w glebie. Takie warunki występują w okresie jesiennym. Wstępujące w tym okresie opady korzystnie wpływają na przemieszczanie się wapna w głąb profilu glebowego, co umożliwia reakcję nawozu z większą masą gleby. Zarówno przed wapnowaniem, jak i bezpośrednio po nim nie należy stosować obornika, gnojowicy, gnojówki oraz innych nawozów, które zawierają azot, gdyż dochodzi wówczas do jego strat. Odstęp między tymi zabiegami powinien wynosić przynajmniej 4 tygodnie.


Tabela 1. Potrzeby wapnowania gleb mineralnych gruntów ornych.

Potrzeby wapnowaniaKategoria agronomiczna gleby
Bardzo lekkieLekkieŚrednieCiężkie
pH w 1 mol KCl
Koniecznedo 4,0do 4,5do 5,0do 5,5
Potrzebne4,1 – 4,54,5 – 5,05,1 – 5,55,6 – 6,0
Wskazane4,6 – 5,05,1 – 5,55,6 – 6,06,1 – 6,5
Ograniczone5,1 – 5,55,6 – 6,06,1 – 6,56,6 – 7,0
Zbędneod 5,6od 6,1od 6,6od 7,1

Reakcja roślin na wapnowanie gleb

Pod względem przeciętnej reakcji na wapnowanie rośliny można podzielić na trzy grupy. Pierwszą grupę stanowią rośliny bardzo silnie reagujące, do których należą burak, kukurydza, groch siewny, lucerna i koniczyna. Rośliny te reagują 25% zwyżką plonów pod wpływem tego zabiegu. Drugą grupę stanowią rośliny silnie reagujące, takie jak pszenica, jęczmień, rzepak, bobik, łubin biały i łubin wąskolistny, w przypadku których wapnowanie może skutkować 15% zwyżką plonu. Trzecia grupa roślin, w skład której wchodzą żyto, owies, ziemniak, len, łubin żółty i seradela, to rośliny reagujące około 7% zwyżką plonów w efekcie zastosowanego wapnowania. Szacuje się, że przy zachowaniu istniejącej struktury zasiewów w Polsce, uregulowanie odczynu gleb Polski przyczyniłoby się do kilkunastoprocentowego wzrostu plonów roślin uprawnych.


Liteartura:

1. Brodowska M.S., Jackowska I., Brodowski R., Kurzyna-Szklarek M., Bojanowska M., Lipińska H. 2018. Problemy zmian środowiska glebowego. Towarzystwo Wydawnictw Naukowych LIBROPOLIS, Lublin.
2. Filipek T., Badora A., Lipiński W., Brodowska M.S., Domańska J., Harasim P., Kozłowska-Strawska J., Skowron P., Skowrońska M, Tkaczyk P. 2015. Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA.
4. Grzebisz W. 2008. Nawożenie roślin uprawnych. PWRiL, Poznań.
5. Jackowska I. (red.) 2011. Pierwiastki w środowisku i medycynie. Instytut Naukowo-Wydawniczy „SPATIUM”, Radom.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?

Nie był pomocny
Był średnio pomocny
Był pomocny
Był bardzo pomocny

Tagi

Ekspert nawozy.eu

Masz pytanie dotyczące tego artykułu? Szukasz porady?

Ilość pytań do ekspertów, które możesz jeszcze zadać w tym miesiącu: 2
*pola wymagane
doradca nawozy.eu

doradca nawozy.eu


Zapytaj eksperta

NEWSY

Nawożenie

Nawożenie

Ceny czystego składnika nawozów azotowych, fosforowych i potasowych w maju 2018

Maksymalne ceny czystego składnika w nawozach azotowych w maju 2018 roku nadal odznaczały się w saletrzaku, niższe były ceny azotu w saletrze amonowej, a najmniejsze w moczniku.

Nawożenie

MRiRW rozwiewa wątpliwości odnośnie terminów stosowania nawozów

Z uwagi na nurtujące rolników wątpliwości związane z terminowym stosowaniem nawozów zgodnego z programem azotanowym, MRiRW wyjaśnia, że można używać na jesieni nawozów w sytuacjach nadzwyczajnych, do których niewątpliwie należą niekorzystne warunki atmosferyczne.

Nawożenie

Terminy stosowania nawozów ulegną zmianie

Nie będzie już można nawozić gleby po zimie jak tylko ustąpią mrozy, ale będzie trzeba poczekać do 1 marca.

Nawożenie

nawozy.eu polecają

charakterystyka ogólna, wymagania glebowe i pokarmowe, wybór nawozu, pogoda, notowania

upload/newsy/4010/cherries-793782-1280_nmedium.jpg

USA wprowadzi nowe taryfy na owoce z UE

Od 18 października bieżącego roku USA planuje wprowadzenie 10% taryfy na unijne samoloty i 25% podatek od „produktów rolnych i innych”.

Ze świata
upload/nawozenie/21/jeczmien-jary-browarny_medium.jpg
Nawożenie upraw

Jęczmień jary browarny
Wymaga siewu w dobrze ogrzaną rolę
Zduńska-Wola
poniedziałek, 14 Październik 2019
18°C
13°C
min
23°C
max
Najciekawsze informacje z serwisu nawozy.eu na Twojej skrzynce pocztowej.
Proszę wpisać poprawny adres e-mail.
Proszę zalogować się na swoje konto i zmienić ustawienia newslettera.
Potwierdź zapisanie się do newslettera klikając w link w wiadomości wysłanej na Twój adres e-mail.
Nieznany błąd, spróbuj ponownie za chwilę.
Proszę zaznaczyć zgodę.
0
Najciekawsze informacje z serwisu nawozy.eu na Twojej skrzynce pocztowej.
Proszę wpisać poprawny adres e-mail.
Proszę zalogować się na swoje konto i zmienić ustawienia newslettera.





Potwierdź zapisanie się do newslettera klikając w link w wiadomości wysłanej na Twój adres e-mail.




Nieznany błąd, spróbuj ponownie za chwilę.
Proszę zaznaczyć zgodę.