

8–10 liści, mocna szyjka korzeniowa i dobrze rozwinięty korzeń palowy – do takiego pokroju powinien zmierzać rzepak przed zimą. Październik to dobry moment, aby sprawdzić kondycję roślin nie tylko z kabiny ciągnika.
Roślin nie należy wyrywać. Najlepiej wykopać je szpadlem wraz z możliwie dużą częścią korzenia, a następnie delikatnie usunąć ziemię.
Próbki warto pobrać z kilku reprezentatywnych punktów plantacji, omijając uwrocia i miejsca wyraźnie nietypowe. Jeśli pole jest mocno zróżnicowane, poszczególne jego części lepiej oceniać oddzielnie. Dziesięć roślin nie służy do określenia obsady całego pola, ale pozwala szybko porównać ich pokrój i stopień rozwoju.
Dobrze rozwijający się rzepak powinien budować mocny korzeń palowy, rosnący możliwie pionowo w głąb gleby.
Po wykopaniu roślin warto sprawdzić, czy korzeń:
Nie należy przy tym przywiązywać nadmiernej wagi do samej długości wykopanego korzenia – jego końcówka może zostać uszkodzona podczas pobierania.
Więcej o znaczeniu jesiennego rozwoju korzeni można przeczytać w artykule: Korzeń rzepaku buduje się od pierwszego dnia. 5 elementów stanowiska, które decydują o wykorzystaniu nawożenia
Kolejnym krokiem jest pomiar szyjki korzeniowej, najlepiej suwmiarką. Przed wejściem w zimę dobrze rozwinięty rzepak powinien mieć szyjkę o średnicy około 8–10 mm lub większej.
Wyniku nie należy jednak analizować w oderwaniu od pozostałych cech. Cienka szyjka połączona ze słabym korzeniem i niewielką rozetą mówi o kondycji roślin więcej niż pojedynczy pomiar.
Przed zimą rzepak powinien dążyć do wytworzenia zwartej rozety około 8–12 dobrze rozwiniętych liści. Ważna jest jednak nie tylko ich liczba.
Należy również zwrócić uwagę na stożek wzrostu. Powinien pozostawać nisko osadzony nad powierzchnią gleby, a roślina nie powinna nadmiernie wydłużać części nadziemnej.
Dlatego dużej rozety nie należy automatycznie utożsamiać z lepszym przygotowaniem plantacji do zimy. Liczy się proporcja między częścią nadziemną, szyjką korzeniową i systemem korzeniowym.
To jeden z najprostszych sposobów oceny wyrównania plantacji. Jeżeli większość roślin ma podobną wielkość, liczbę liści oraz rozwój korzeni, można mówić o wyrównanym rozwoju.
Duże różnice powinny skłonić do sprawdzenia, czy na polu nie występują problemy związane m.in. z wilgotnością, strukturą i zagęszczeniem gleby, nierównomiernymi wschodami albo dostępnością składników pokarmowych, chorobami grzybowymi i szkodnikami.
Podczas lustracji warto przyjrzeć się również kolorowi liści. Przebarwienie nie oznacza automatycznie niedoboru konkretnego składnika. Jego pobieranie może być ograniczone m.in. przez niską temperaturę, niedobór wody czy niewłaściwy odczyn gleby.
Jesienią szczególne znaczenie dla rzepaku mają m.in. bor, mangan i molibden. Więcej na ten temat opisano w materiale: Dokarmianie dolistne rzepaku jesienią. Jakie mikroelementy decydują o dobrym przezimowaniu?
Najwięcej informacji daje nie pojedynczy parametr, ale zestaw cech: mocny korzeń, odpowiednio rozwinięta szyjka, zwarta rozeta, nisko osadzony stożek wzrostu i dobre wyrównanie roślin.
Jeżeli któryś z tych elementów odbiega od oczekiwanego stanu, warto sprawdzić przyczynę, uwzględniając termin siewu, przebieg pogody, stan gleby, jej zasobność i dotychczasowe nawożenie. Jesienią nie chodzi więc o to, aby rzepak był jak największy. Ważniejsze jest, aby przed zimą był dobrze zbudowany – zarówno nad, jak i pod powierzchnią gleby.
