Przygotowania do listopadowej, jedenastej Konferencji Stron Ramowej Konwencji WHO FCTC (COP11), która już odbyła się w Genewie, przyniosły w Unii Europejskiej sporo dyskusji. Jak poinformowała Polska Agencja Prasowa, państwom członkowskim nie udało się uzgodnić wspólnego stanowiska wobec zaleceń ekspertów WHO dotyczących ograniczania wsparcia dla upraw tytoniu i stopniowego zmniejszania jego produkcji. W efekcie Polska zdecydowała się przedstawić własne stanowisko.

Delegacji przewodniczyła wiceministra rolnictwa Małgorzata Gromadzka, która podczas obrad podkreślała, że wszelkie decyzje w tym obszarze powinny uwzględniać nie tylko kwestie zdrowotne, ale także konsekwencje społeczne i gospodarcze. Dla wielu regionów w Polsce uprawa tytoniu pozostaje istotną częścią lokalnej działalności rolniczej – tradycyjną, zakorzenioną w kulturze danego regionu i nadal ważną dla tysięcy gospodarstw.

Według resortu rolnictwa dążenie do ograniczania uzależnień nikotynowych nie może odbywać się kosztem plantatorów i przedsiębiorstw, które funkcjonują w otoczeniu tej branży. Polska przypomniała na forum, że jest jednym z największych producentów tytoniu w Unii Europejskiej. Uprawy zajmują około 9 tysięcy hektarów, a cały łańcuch – od pola po wyrób końcowy – zapewnia zatrudnienie nawet 600 tysięcy osób.

Dyskusjom towarzyszyły też protesty. Na początku listopada przed Kancelarią Prezesa Rady Ministrów w Warszawie pojawili się przedstawiciele plantatorów, sprzeciwiając się propozycjom ograniczającym uprawę tytoniu. Wskazywali, że wdrożenie takich rozwiązań mogłoby doprowadzić do upadku wielu gospodarstw. Rolnicy krytykowali również pomysł uznania surowego tytoniu dostarczanego do punktów pierwszego przetwórstwa za produkt objęty akcyzą. To oznaczałoby konieczność składania zabezpieczeń finansowych sięgających setek milionów złotych, nawet 60 razy wyższych niż dotychczas. Według plantatorów takie obciążenia byłyby dla wielu podmiotów zwyczajnie nie do udźwignięcia. 

​
Znaczenie branży tytoniowej dla polskiej gospodarki

Według danych zawartych w raporcie Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych (CASE) publikowanym pod koniec 2024 roku sektor tytoniowy w 2023 r. przyniósł polskiemu budżetowi znaczące wpływy. Dzięki podatkom akcyzowym, VAT-owi, podatkowi CIT od firm oraz PIT od pracowników, branża odpowiadała za około 8% wszystkich dochodów podatkowych państwa.

​Z danych wynika, że około 85 % wyprodukowanych w Polsce papierosów trafia na eksport. To pokazuje, że sektor tytoniowy to nie tylko uprawy na polach, ale złożony łańcuch przemysłowy i handlowy, angażujący wiele podmiotów: od plantatorów, przez przetwórców, po firmy dystrybucyjne. 

Dynamika i wyzwania: między spadkiem areału a dużym znaczeniem

Jednocześnie znacząca część analityków przypomina, że w ciągu ostatnich lat powierzchnia upraw tytoniu w Polsce uległa zmniejszeniu. W raporcie prezentowanym przez Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) dla Polski podano, że od 2000 do 2020 roku areał przeznaczony pod uprawę tytoniu spadł o ponad 30%.

To pokazuje, że mimo iż sektor pozostaje istotny, zarówno dla budżetu, jak i wielu osób zatrudnionych, to struktura rynku dynamicznie się zmienia. Spadek areału upraw może wynikać m.in. z osłabienia zainteresowania plantatorów, zmieniającej się polityki wsparcia rolnictwa, ale także choć pośrednio z rosnącej świadomości zdrowotnej i zmieniających się trendów konsumpcyjnych.