9 stycznia 2025 r. zapadła kluczowa decyzja w sprawie umowy handlowej pomiędzy Unią Europejską a krajami Mercosur. Podczas głosowania w ramach COREPER II porozumienie zostało przyjęte kwalifikowaną większością, mimo wyraźnego sprzeciwu części państw członkowskich i narastających protestów rolników w całej Europie.

Jak głosowały państwa UE

Przeciwko przyjęciu umowy opowiedziały się: Polska, Francja, Irlandia, Węgry oraz Austria.

Belgia wstrzymała się od głosu.

Ostateczny wynik przesądziło poparcie m.in. Włochy, które – wbrew wcześniejszym zapowiedziom politycznym – nie dołączyły do obozu sprzeciwu.

Brak mniejszości blokującej

Decyzja Włoch okazała się kluczowa. Nie udało się zbudować mniejszości blokującej, mimo wielomiesięcznych prób przekonania sojuszników politycznych do wspólnego sprzeciwu wobec porozumienia. To właśnie ten element – wskazywany przez ekspertów od miesięcy – przesądził o losie umowy.

Stanowisko Polski i wynegocjowane zabezpieczenia

Polska już w listopadzie 2024 r. przyjęła jednoznaczne stanowisko sprzeciwu wobec umowy UE–Mercosur i aktywnie zabiegała o poparcie tego stanowiska wśród państw członkowskich. Choć formalnie porozumienia nie udało się zablokować, wynegocjowano realne mechanizmy ochronne dla rolnictwa UE, w tym:

• klauzule ochronne i tzw. hamulec bezpieczeństwa, umożliwiające czasowe zawieszenie preferencyjnych ceł w przypadku nadmiernego importu,
• próg spadku cen, po którego przekroczeniu Komisja Europejska może uruchomić interwencję rynkową,
• zwiększenie środków finansowych dla rolników i obszarów wiejskich.

Większy budżet na rolnictwo

W wyniku presji państw krytycznych wobec umowy Komisja Europejska doprecyzowała projekt budżetu rolnego UE na lata 2028–2034. Dla Polski oznacza to:

• 42,4 mld euro na rolnictwo i obszary wiejskie, wobec 41,2 mld euro w latach 2021–2027,
• podwojenie rezerwy kryzysowej na rynkach rolnych – z 450 mln euro do 900 mln euro rocznie.

Rolnicy nadal protestują

Mimo wprowadzonych zabezpieczeń środowiska rolnicze w wielu krajach UE nie uznają sprawy za zamkniętą. Protesty odbywały się m.in. we Francji, Grecji i Polsce. Rolnicy wskazują na ryzyko nierównej konkurencji, wynikające z różnic w normach środowiskowych, sanitarnych i produkcyjnych pomiędzy UE a krajami Mercosur.

Kontekst polityczny

W debacie publicznej coraz częściej podnoszony jest również fakt, że w okresie wcześniejszych rządów nie podjęto realnych działań zmierzających do zablokowania umowy. Przeciwnie – wypowiedzi ówczesnych ministrów i przedstawicieli Polski w instytucjach UE miały w wielu przypadkach charakter pozytywny wobec porozumienia.

Co dalej?

Choć decyzja COREPER II otwiera drogę do dalszych etapów formalnych, proces ratyfikacyjny nie jest jeszcze zakończony. Spór wokół umowy UE–Mercosur przenosi się teraz na poziom polityczny i społeczny, a kluczowym wyzwaniem pozostanie praktyczne stosowanie mechanizmów ochronnych, które mają zdecydować o realnym wpływie porozumienia na europejskie rolnictwo.

Fakty są jednoznaczne: umowa została przyjęta, ale walka o interesy rolników dopiero się zaczyna.