Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformowało o wydłużeniu terminu realizacji inwestycji polegających na wymianie pokryć dachowych zawierających azbest w gospodarstwach rolnych, finansowanych z Krajowego Planu Odbudowy. Nowy termin upływa 31 marca 2026 roku, co daje beneficjentom dodatkowe trzy miesiące na zakończenie prac. 

Więcej czasu dla beneficjentów KPO

Decyzja o przedłużeniu terminu realizacji inwestycji ma duże znaczenie, ponieważ tysiące rolników nie zdążyło jeszcze rozliczyć przyznanego wsparcia. Według danych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, około 6,75 tysiąca beneficjentów nie złożyło dotąd wniosku o płatność końcową. Opóźnienia wynikają m.in. z braku koordynacji pomiędzy programem KPO a lokalnymi inicjatywami gmin, które odpowiadają za zbieranie, transport i utylizację azbestu. 

Problem z dostępnością środków i powiązaniem programów

Zainteresowanie wsparciem na wymianę eternitu znacznie przekroczyło dostępne środki finansowe. W rezultacie część rolników, mimo złożenia wniosków, nie otrzymała dofinansowania. Sytuację komplikuje fakt, że „Ogólnopolski program finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest” realizowany przez NFOŚiGW jest ściśle powiązany z KPO. Oznacza to, że rolnicy, którzy nie uzyskali wsparcia w ramach Planu Odbudowy, nie mogą automatycznie skorzystać z pomocy Funduszu w zakresie unieszkodliwiania odpadów azbestowych.

W związku z tym Krajowa Rada Izb Rolniczych wystąpiła do NFOŚiGW z apelem o objęcie programem również tych gospodarstw, które nie otrzymały wsparcia z przyczyn od nich niezależnych. Fundusz zadeklarował, że możliwość modyfikacji programu zostanie rozważona po zidentyfikowaniu dostępnych środków finansowych oraz potwierdzeniu rzeczywistego zapotrzebowania. 

Inicjatywy lokalne i wsparcie samorządowe

Niektóre samorządy realizują własne inicjatywy usuwania azbestu, korzystając ze środków powiatowych, gminnych lub wojewódzkich funduszy ochrony środowiska. Wsparcie to przyznawane jest najczęściej w ramach pomocy de minimis w rolnictwie.

Ciekawym rozwiązaniem jest program WFOŚiGW w Poznaniu, realizowany we współpracy z Bankiem Ochrony Środowiska. Uruchomiono tam specjalną linię kredytową na wymianę dachu po usunięciu azbestu, z dopłatą Funduszu do części odsetek. Niestety, z oferty tej nie mogą skorzystać rolnicy prowadzący działalność gospodarczą, ponieważ jest ona przeznaczona wyłącznie dla osób fizycznych. 

Budynki gospodarcze pozostają wyzwaniem

Największym problemem na terenach wiejskich pozostają stare budynki gospodarcze pokryte eternitem, często znajdujące się w gospodarstwach, które zaprzestały działalności rolniczej. W wielu przypadkach wymiana dachu nie jest ekonomicznie uzasadniona, a stan techniczny obiektów uniemożliwia przeprowadzenie prac remontowych.

Właściciele takich nieruchomości, pozbawieni środków finansowych lub niechętni inwestowaniu w nieużytkowane budynki, pozostają z problemem nierozwiązanym. Przypomina się, że obowiązek całkowitego usunięcia wyrobów zawierających azbest upływa w 2032 roku, co oznacza, że temat ten w kolejnych latach może nabierać coraz większego znaczenia. 

Dalsze działania i perspektywy

Obecnie Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej prowadzi analizę stanu realizacji przedsięwzięć związanych z unieszkodliwianiem odpadów azbestowych w ramach Działania A1.4.1 KPO. Wyniki tej analizy mają posłużyć do określenia, czy istnieje możliwość poszerzenia programu o nowych beneficjentów i jakie środki należałoby na ten cel zabezpieczyć w kolejnych latach.

Do czasu podjęcia decyzji przez NFOŚiGW, rolnikom zaleca się śledzenie informacji publikowanych przez ARiMR, KRIR oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska, które mogą uruchamiać własne programy wsparcia w tym zakresie. 

Podsumowanie

Wydłużenie terminu wymiany azbestowych dachów do marca 2026 roku stanowi ważne ułatwienie dla beneficjentów KPO, jednak nie rozwiązuje problemu gospodarstw, które nie otrzymały wsparcia. Brak nowych naborów, ograniczone środki i wykluczenie części rolników z programów pomocowych sprawiają, że kwestia usuwania azbestu nadal pozostaje otwartym wyzwaniem na wsi.

Do pełnego usunięcia materiałów zawierających azbest w Polsce pozostało niespełna siedem lat – czas na rozwiązanie tego problemu systemowo staje się coraz krótszy.