Wstęp – alarm dla plantatorów

W sezonie wegetacyjnym 2025 w Polsce po raz pierwszy odnotowano zakażenia bakteryjne zbóż wywołane przez Pantoea ananatis. Patogen – dotąd kojarzony głównie z kukurydzą, cebulą czy ryżem – został wielokrotnie wykryty w liściach i pędach pszenicy i żyta na obszarze Wielkopolski, Kujaw-Pomorza i Dolnego Śląska. 

Objawy i przebieg choroby

Rolnicy zaobserwowali charakterystyczne objawy, takie jak chloroza i nekroza liści, zahamowanie wzrostu roślin oraz przedwczesne zasychanie kłosów, szczególnie w uprawach pszenicy. Badania mikrobiologiczne – w tym testy Biolog Gen III i testy patogeniczności – potwierdziły obecność patogena oraz jego zdolność do osłabiania roślin. Istnieje również podejrzenie, że bakteria ułatwia rozwój wtórnych infekcji grzybowych, m.in. powodowanych przez Fusarium. 

Czynniki sprzyjające rozwojowi patogena

Rozwojowi bakterii sprzyjają temperatury w zakresie 20–30 °C oraz wysoka wilgotność powietrza. Szczególnie groźne są łagodne zimy oraz ciepła i wilgotna wiosna. Źródłem infekcji mogą być resztki pożniwne, skażone narzędzia i materiał siewny, a także uszkodzenia tkanek roślin wywoływane przez owady, m.in. skrzypionkę. Istnieje również podejrzenie udziału wektorów, takich jak wciornastki i skoczki, które ułatwiają przenikanie bakterii przez szparki i mikrourazy. 

Źródło: „Objawy zakażenia bakterią Pantoea ananatis” - Platforma sygnalizacji agrofagów

Skutki ekonomiczne i agronomiczne

Chociaż straty ekonomiczne nie zostały jeszcze dokładnie oszacowane, eksperci ostrzegają przed możliwością istotnego obniżenia plonów i jakości ziarna. Dodatkowo obecność bakterii zwiększa ryzyko wtórnych infekcji grzybowych, które mogą jeszcze pogłębić straty w uprawach. 

Co mogą zrobić rolnicy? Zalecenia profilaktyczne

Ze względu na brak zarejestrowanych środków ochrony roślin zwalczających Pantoea ananatis, kluczowe znaczenie ma profilaktyka. Rolnicy powinni prowadzić regularny monitoring plantacji, aby jak najwcześniej wykryć objawy choroby. Wskazane jest stosowanie płodozmianu i unikanie upraw następczych zbożowych, cebuli czy kukurydzy. Wśród znanych roślin żywicielskich tej bakterii znajdują się m.in. kukurydza, sorgo, pszenica, cebula, melon, ogórek, kapusta, winorośl, brzoskwinia, ryż i ananas. Kolejnym elementem profilaktyki jest dokładna dezynfekcja maszyn i narzędzi oraz unikanie nadmiernego zagęszczenia łanów, które sprzyja rozwojowi choroby. Należy również minimalizować uszkodzenia mechaniczne roślin i ograniczać obecność innych patogenów, które mogą ułatwić rozwój bakterii. W przypadku podejrzenia zakażenia warto skontaktować się z ekspertami, np. Kliniką Chorób Roślin IOR-PIB, aby potwierdzić diagnozę i uzyskać wsparcie. 

Podsumowanie – kluczowe wnioski

Pantoea ananatis to nowy i groźny patogen w polskich uprawach zbóż. Brak dostępnych metod chemicznego zwalczania oznacza, że najskuteczniejszą formą obrony jest profilaktyka, oparta na świadomym rolnictwie i systematycznym monitoringu plantacji. Współpraca z instytucjami badawczymi oraz stosowanie dobrych praktyk agrotechnicznych może w dużym stopniu ograniczyć ryzyko strat.