​Autor: dr inż. U. Sienkiewicz-Cholewa 11.03.2017 | Aktualizacja redakcyjna: 13.03.2026

Magnez spełnia ważne funkcje w roślinie i ma ogromny wpływ na produkcję wysokiej jakości plonów. Jest jednak składnikiem niedocenianym przez rolników i traktowanym drugorzędnie. Większość gleb Polski charakteryzuje się niską naturalną zasobnością w magnez. Pogłębianiu się deficytu sprzyja silne zakwaszenie gleb i niska zawartość materii organicznej, ograniczające jego sorpcję i sprzyjające wypłukiwaniu z warstwy ornej w głąb profilu glebowego.

W wielu rejonach kraju pojawia się problem z niską zasobnością gleb w ten pierwiastek zważywszy, że duża część gleb w Polsce ma odczyn kwaśny. Z reguły, im gleba lżejsza i bardziej kwaśna, tym szybciej przebiega wymywanie magnezu. Analizy gleb prowadzone w stacjach chemiczno-rolniczych w latach 2012-15 wykazały (wg GUS) bardzo niską i niską zawartość Mg - przyswajalnego dla roślin w 30% próbek (w woj. lubelskim w blisko 50%). Niedobory magnezu w glebach obserwuje się również obecnie, zwłaszcza na glebach lekkich i zakwaszonych, gdzie składnik ten łatwo ulega wymywaniu z warstwy ornej.

​Magnez w roślinie buduje cząsteczki chlorofilu i odpowiada za zielone zabarwienie liści. Niedobór tego składnika obniża wydajność fotosyntetyczną roślin, powoduje spadek plonów i pogorszenie ich jakości (niższa zawartość białka w ziarnie zbóż, sacharozy w korzeniach buraka, skrobi w bulwach ziemniaka, tłuszczu w nasionach rzepaku). Objawy niedoboru na roślinach pojawiają się dopiero w warunkach głębokiego deficytu, który wcześniej powoduje ograniczenie pobrania składników pokarmowych i zahamowanie wzrostu roślin. Gdy stwierdzimy na plantacji widoczne objawy niedoboru magnezu, możemy się spodziewać straty plonu o ok. 20%. Pierwszym skutkiem niedoboru magnezu w roślinie jest ograniczenie wzrostu systemu korzeniowego i chlorozy pojawiające się na dolnych starszych liściach w postaci plam. Na liściach zbóż, patrząc pod światło, widoczne są pomiędzy żyłkami żółte plamki określane jako paciorkowatość lub pasiastość liści, u dwuliściennych charakterystyczna jest marmurkowatość liści natomiast żyłki pozostają zielone.

Magnez tak jak inne składniki pokarmowe musi zostać pobrany przez rośliny w ilości pokrywającej ich potrzeby pokarmowe w każdej fazie rozwoju. W warunkach glebowych Polski jest on głównym składnikiem zwiększającym produktywność azotu. Rośliny dobrze zaopatrzone w magnez lepiej pobierają azot i budują większy plon o dobrych cechach jakościowych. Gospodarkę magnezem należy zatem prowadzić tak, aby rośliny w krytycznych fazach formowania plonu nie wykazywały jego niedoboru. Krytyczne fazy zapotrzebowania roślin uprawnych na magnez zbiegają się z fazami maksymalnego pobierania azotu (zboża – koniec krzewienia, kukurydza - faza 5-6 liścia, rzepak – formowanie rozety, burak – od 5-liścia do zwarcia rzędów, ziemniak – zawiązywanie bulw).

Terminy wykonywania zabiegów nawożenia i dokarmiania dolistnego można planować również w oparciu o harmonogramy nawożenia dla poszczególnych gatunków roślin.

Rośliny uprawne mają względem magnezu często większe wymagania niż względem fosforu. Najwięcej magnezu, ponad 50 kg MgO z ha pobiera z plonem burak cukrowy i pastewny, kukurydza oraz lucerna i koniczyna. Nieco mniej - do 50 kg MgO z ha pobiera rzepak, ziemniak i strączkowe, a do 30 kg MgO z ha pobierają zboża.

Niedobór magnezu - pasiastość liści kukurydzy (Fot. U. Sienkiewicz-Cholewa).

Magnez doglebowo i dolistnie

Nawożenie magnezem dobrze jest łączyć z zabiegiem wapnowania ponieważ gleby zakwaszone są najczęściej ubogie w magnez. Regulacja odczynu gleby jest jednym z podstawowych czynników poprawiających dostępność składników pokarmowych dla roślin.

W oferowanym na rynku asortymencie wapna nawozowego duży udział mają nawozy zawierające magnez. Jeśli mamy gleby o uregulowanym odczynie nawożenie magnezem stosuje się w postaci nawozów bezwapniowych (Tabelka 1).

Magnez zawarty w nawozach wapniowo-magnezowych należy traktować jako podstawowy składnik pokarmowy, a wapń jako składnik regulujący odczyn gleby. Występuje on w nawozach w formie tlenkowej, węglanowej i w postaci siarczanu magnezowego. Przyjmuje się, że optymalne zaopatrzenie w magnez przez okres wegetacji zapewnia zasobność gleby na poziomie dolnej granicy klasy wysokiej. Optymalna zawartość mieści się w zakresie 5-16 mg MgO /100g gleby. Wycenę zawartości wykonują stacje chemiczno-rolnicze).

Tabelka 1. Nawożenie magnezem w zależności od zawartości w glebie (Zalecenia IUNG-PIB)

Ponieważ magnez jest pierwiastkiem bardzo ruchliwym i szybko „ucieka” w głąb gleby, należy niedobory w glebie uzupełniać regularnie stosując w pierwszej kolejności nawożenie doglebowe, aby umożliwić roślinie odpowiednie odżywienie już w pierwszych fazach rozwojowych. Przy stosowaniu wapna z magnezem dawkę wapna ustala się na podstawie aktualnego odczynu gleby, zapewniając zaopatrzenie w ten składnik na kolejne lata.

Oczekiwany skutek w postaci regulacji odczynu gleby i zwiększenia zasobności gleby w przyswajalny magnez można uzyskać stosując nawożenie rok – dwa lata przed uprawą roślin wrażliwych (buraki, rzepak, ziemniaki). Z uwagi na wolne działanie nawozów wapniowo-magnezowych (szczególnie formy węglanowej), część dawki magnezu powinna być podawana w postaci nawozów szybkodziałających, dobrze rozpuszczalnych w wodzie. W pierwszym roku po zastosowaniu wskazane jest również dokarmianie dolistne siarczanem magnezu w fazach krytycznych dla roślin.

Zabiegi dolistne pozwalają szybko uzupełnić niedobory magnezu, szczególnie w okresach intensywnego wzrostu roślin.

 Na glebach o uregulowanym odczynie, lecz o niskiej zasobności w magnez konieczne jest uzupełnianie występujących niedoborów stosując corocznie szybkodziałające nawozy (np. kizeryt). Dla utrzymania gleby w średniej, optymalnej klasie zasobności w ten pierwiastek zaleca się stosowanie go w nawozach wieloskładnikowych (Tabelka 2).

Tabelka 2. Zalecane nawożenie mineralne

Tabelka 3. Terminy dolistnych oprysków

Koszty nawożenia wapniowo- magnezowego są stosunkowo niewielkie. Można z powodzeniem zastosować nawóz pylisty (granulowany kosztuje więcej), szybkodziałający siarczan magnezu do stosowania przedsiewnego i pogłównego.