W artykule: 

• Dlaczego zejście śniegu przy utrzymujących się mrozach zwiększa ryzyko wymarznięcia zbóż.
• Jak rozpoznać, czy zboża są faktycznie stracone, czy tylko czasowo uszkodzone.
• Jak ograniczyć straty teraz i zapobiegać podobnym problemom w kolejnych sezonach.

Zima jeszcze się nie skończyła – to najbardziej ryzykowny moment dla zbóż

Zejście pokrywy śnieżnej w wielu regionach kraju może sprawiać wrażenie, że najgorszy etap zimy został już za nami. Prognozy zapowiadające kolejne fale mrozu pokazują jednak, że to właśnie teraz ryzyko strat w oziminach jest najwyższe. Rośliny pozostają w stanie spoczynku, gleba często jest jeszcze zamarznięta, a brak śniegu oznacza całkowite odsłonięcie plantacji na działanie mrozu i wiatru. To wtedy najczęściej dochodzi do wysmalania oraz uszkodzeń węzła krzewienia – nawet jeśli wcześniej zboża zimowały bez większych problemów. 

Brunatne liście nie przesądzają jeszcze o stratach w plonie

Wysmalanie – cichy zabójca ozimin po zejściu śniegu

Jednym z najczęstszych zagrożeń w obecnej sytuacji jest wysmalanie. Występuje ono wtedy, gdy suchy, mroźny wiatr intensywnie wysusza nadziemne części roślin, a zamarznięta gleba uniemożliwia pobieranie wody przez korzenie.

Objawy wysmalania: 

• brunatnienie i zasychanie liści, 
• wygląd „spalonej” plantacji, 
• nierównomierne uszkodzenia – szczególnie na wzniesieniach i odkrytych polach. 

Brązowe liście nie są jeszcze wyrokiem dla plantacji. O przeżyciu zbóż decyduje stan węzła krzewienia, a nie wygląd części nadziemnej. 

Które zboża są najbardziej zagrożone

Postęp hodowlany poprawił zimotrwałość zbóż, jednak różnice między gatunkami nadal są wyraźne: 

• jęczmień ozimy – szczególnie wrażliwy na wysmalanie i nagłe spadki temperatur po zejściu śniegu, 
• owies ozimy – nadal mniej odporny niż pszenica czy pszenżyto, 
• pszenica ozima – najlepiej radzi sobie z mrozami, o ile była dobrze przygotowana jesienią. 

Największe straty obserwuje się tam, gdzie rośliny wchodziły w zimę osłabione, słabo rozkrzewione lub niedożywione. 

Co sprawdzić po mrozach – zanim zapadną decyzje

Po ustąpieniu silnych mrozów i rozmarznięciu gleby konieczna jest ocena plantacji, bez pochopnych decyzji o likwidacji.

Najważniejsze elementy oceny: 

• węzeł krzewienia – po przecięciu powinien być jasny i jędrny,
• system korzeniowy – zdrowe korzenie są sprężyste i jasne, 
• reakcja na ocieplenie – pojawienie się nowych, zielonych przyrostów. 

Plantacje często wyglądają gorzej niż są w rzeczywistości. Zboża mają zdolność regeneracji, jeśli stożek wzrostu przetrwał zimę. 

Kiedy straty są nieodwracalne

Likwidacja plantacji powinna być rozważana dopiero wtedy, gdy: 

• węzeł krzewienia jest brunatny lub czarny, 
• korzenie są martwe i łamliwe, 
• obsada spadła poniżej poziomu umożliwiającego ekonomiczne plonowanie. 

Najczęściej dotyczy to stanowisk przewiewnych, pagórków oraz pól o lekkiej, przesuszonej glebie, gdzie brak śniegu i silny wiatr działały jednocześnie. 

Brunatne liście nie przesądzają jeszcze o stratach w plonie

Pierwsze decyzje po zimie – szansa na uratowanie plonu

Jeżeli zboża przetrwały, kluczowe znaczenie ma wczesne wsparcie regeneracji, gdy tylko warunki na to pozwolą.

Najważniejsze zasady:

• pierwsza dawka azotu powinna być dostępna wcześnie, w formie możliwej do pobrania w chłodnej glebie, 
• celem jest pobudzenie systemu korzeniowego i krzewienia, 
• zbyt późna reakcja pogłębia skutki stresu mrozowego. 

Odpowiednimi nawozami do zastosowania są Saletrosan 30, Salmag, Zaksan, Pulan, megAN 33,5, RSM, RSMS, RSMS Bioshot. Wjazd na pole jest możliwy zgodnie z obowiązującymi przepisami, a szybka decyzja nawozowa często decyduje o zachowaniu potencjału plonu. 

Dlaczego jedne pola ucierpiały bardziej niż inne

Skala uszkodzeń po zimie niemal zawsze wynika z różnic w przygotowaniu plantacji jesienią: 

• termin siewu, 
• poziom rozkrzewienia przed zimą, 
• zaopatrzenie w azot i potas, 
• struktura gleby i zdolność magazynowania wody. 

Zima nie tworzy problemów – ona je obnaża. Pola zaniedbane jesienią reagują na mróz najsilniej. 

Jak ograniczyć ryzyko wymarznięć w kolejnych sezonach

Skuteczna ochrona przed stratami zimowymi to ciągłość decyzji agrotechnicznych, a nie pojedynczy zabieg: 

• właściwy termin siewu dostosowany do regionu, 
• unikanie osłabienia roślin przed zimą, 
• dobre zaopatrzenie w potas i fosfor, 
• poprawa struktury gleby, 
• wybór odmian o potwierdzonej zimotrwałości. 

Zejście śniegu przy utrzymujących się mrozach to test dla każdej plantacji. To, jak zboża przejdą ten okres, w dużej mierze zależy od decyzji podjętych znacznie wcześniej oraz od szybkiej reakcji po ustąpieniu zimowych warunków.