Czy również w bieżącym sezonie woda będzie ograniczała nasze plony…? Jak zaplanować efektywne nawożenie? To często zadawane przez producentów rolnych pytania…., na które odpowiedzi szukano podczas zimowych szkoleń i konferencji.

Brak wody w podglebiu…

Dostępność wody związana jest ściśle z ilością i rozkładem opadów atmosferycznych, im gleba bardziej przesuszona, tym więcej opadów potrzebujemy. Akumulacja wody w glebie uzależniona jest w dużej mierze od zakresu polowej pojemności wodnej. Im gleba lżejsza, tym zakres PPW jest niższy. Niestety występujące w ostatnich latach niedobory opadów, spowodowały deficyt wody w glebie.

W sezonie 2016 rośliny w trakcie wegetacji wykorzystywały jedynie wodę z bieżących opadów, co oczywiście odbiło się negatywnie na plonowaniu roślin. Gdy brakuje wody w podglebiu, wszystko zależy od ilości opadów oraz ich rozkładu w trakcie wegetacji roślin Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza w fazach krytycznych roślin. 

Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska (Dz. U. 02.241.2093 z dnia 31 grudnia 2002 r.)

Efektywność nawożenia uzależniona jest od ilości opadów

Składniki pokarmowe, które dostarczamy w nawozach mineralnych, aby mogły być dostępne dla roślin, muszą rozpuścić się i przemieścić w strefę ukorzeniania się roślin. Czyli po zastosowaniu szybko działających nawozów jak np. Saletra Amonowa 32, PULAN®, Zaksan®, nie wystarczy, że nawóz po kilku godzinach rozpuści się i nie będzie widoczny na powierzchni gleby, ale potrzebna jest woda czyli opady deszczu po wykonanym nawożeniu.

Pszenica największe ilości składników pokarmowych pobiera od fazy strzelania w źdźbło do kwitnienia, stąd nawozy muszą być zastosowane odpowiednio wcześniej, tak aby przemieściły się w zasięg systemu korzeniowego na czas największego zapotrzebowania. Nikt z nas nie wie, kiedy pojawi się deszcz…., który pozwoli składnikom pokarmowym na swobodne przemieszczenie się w głąb profilu glebowego. Z tego też względu nie należy opóźniać stosowania nawozów.

Dostępność azotu związana jest ściśle z zawartością azotu mineralnego w glebie, tj. azotu glebowego i azotu nawozowego. Analizując warunki pogodowe panujące jesienią 2016 roku, nie należy przeceniać bieżącej mineralizacji, czyli dostępności azotu glebowego. Suchy i ciepły wrzesień (wysokie temperatury powietrza oraz brak opadów) oraz mokry, ale zimny październik spowodowały, brak uaktywnienia się mikroorganizmów glebowych. Z tego względu wczesną wiosną nie należy liczyć na duże ilości azotu pochodzącego z zasobów organicznych. Azot ten będzie dostępny najprawdopodobniej dopiero w czerwcu i lipcu, gdy zrobi się ciepło, czyli optymalnie dla kukurydzy i buraków, niemniej dla ozimin zbyt późno
(Tabela 1).

Tabela.1. Przybliżona ilość azotu mineralnego z gleby jaka może być dostępna dla pszenicy ozimej w różnych stanowiskach.

* bez obornika, liście przyorane
Źródło: Szczepaniak W. 2014

Warunki pobierania azotu uzależnione są od:

• wielkość systemu korzeniowego, na który wpływa m.in.:

- odczyn gleby, który decyduje o dostępności składników pokarmowych. Pogłówne stosowanie wapna to ostateczność… Jeśli zachodzi taka konieczność, nawożenie np. kredą lepiej wykonać w okresie jesieni. Nawożenie wiosenne łącznie, bądź w niewielkim odstępie czasowym ze stosowaniem azotu, powoduje duże jego straty,
- gęstość objętościowa gleby - warstwy ornej i podornej,
- odżywienie roślin fosforem, potasem, magnezem, wapniem, cynkiem, borem itd..,
- stan hormonalny rośliny – forma azotanowa azotu zawarta m.in. w nawozach tj.: Saletra Amonowa 32, PULAN®, Zaksan® pobudza gospodarkę hormonalną roślin, czyli wpływa m.in. na odbudowanie systemu korzeniowego, krzewienie roślin.

• zawartość dostępnych form potasu, fosforu, magnezu, cynku i manganu. Aby azot mógł być efektywnie wykorzystany potrzebuje „wspomagania”, m.in. potasem, magnezem. Z uwagi na to, że potas, przemieszcza się w glebie dużo wolniej nić jon azotanowy (NO₃^-), nawożenie tym składnikiem (jeśli w pełni nie zostało zabezpieczone w okresie jesieni), powinno być wykonane najlepiej jeszcze przed wiosennym nawożeniem azotem (np. na 2 tygodnie przed zastosowaniem N), bądź łącznie z azotem. Podobnie jest np. ze stosowaniem magnezu.

Nawożenie wiosenne

Powinno być przeprowadzone pod realnie oszacowany plon ziarna (Tabela 2 ). Takie działanie wpływa na dbałość o środowisko naturalne, wysoką efektywność oraz jest ekonomicznie uzasadnione. Niezwykle ważna jest analiza rozwoju i stanu odżywienia roślin jesienią oraz ocena aktualnej sytuacji na polu. Ponadto planując wiosenne nawożenie należy bilansować je uwzględniając wszystkie potrzebne roślinom składniki mineralne, a nie tylko azot. Stąd też istnieje konieczność definiowania składników minimum, bo to one w konsekwencji decydują o plonie.

Tabela.2. Pobranie jednostkowe przez pszenicę, kg/t

Źródło: Szczepaniak W. 2016.

Ile azotu na start?

W bieżącym sezonie, podobnie jak w roku ubiegłym, mamy do czynienia ze słabo rozwiniętymi łanami pszenicy, które są słabo rozkrzewione. W celu pobudzenia roślin do krzewienia oraz aby roślina mogła łatwo pobrać azot przez słabo rozwinięty system korzeniowy, koniecznością jest zastosowanie formy saletrzanej azotu (N-NO₃^-). Z tego względu dobierając nawóz należy obliczyć ilość azotu azotanowego jaka jest dostarczana w nawozie mineralnym, np. Zaksan®, zawiera 32% azotu (N), w tym w formie amonowej 16% i 16% w formie azotanowej (saletrzanej), natomiast Saletrosan® 30 - 30% azotu (N) w tym 17% w formie amonowej i 12% w formie saletrzanej.

Czy I dawka powinna być wysoka?

Z uwagi na słabo rozwinięty system korzeniowy, należy zwiększyć poziom nawożenia w pierwszej dawce, po to aby stężenie składnika w roztworze glebowym było odpowiednio wysokie. W takiej sytuacji rozwiązaniem może być zastosowanie np. połowy lub więcej planowanej całkowitej dawki azotu, w dawce startowej. Zadaniem dawki startowej azotu jest nie tylko ilościowe pokrycie potrzeb pokarmowych roślin, ale również uzupełnienie zapasów glebowych. Wyższy poziom koncentracji składnika w roztworze glebowym tzw. nadmiar azotu zastosowany w I dawce nie ulegnie stracie. Pozwoli natomiast na swobodne pobieranie pierwiastka z gleby. Wczesnowiosenne zastosowanie azotu sprawia również możliwość przemieszczania się składników pokarmowych do strefy korzeniowej, tak aby roślina mogła pobierać pierwiastki w całej strefie ukorzeniania. Termin nawożenia roślin azotem zależy od fazy rozwojowej rośliny i może różnić się w latach nawet o 3 tygodnie. Na Opolszczyźnie większość plantacji już została zasilona azotem.

Stosowanie siarki w zbożach to konieczność

Obecnie nie tylko rośliny siarkolubne, jak np. rzepak, wymagają nawożenia tym makroskładnikiem. Również zboża warto wspomagać siarką, już we wczesnowiosennym nawożeniu (wykres 1). Brak tego składnika w bilansie powoduje zachwianie metabolizmu pobierania azotu.

Wykres.1. Dynamika pobierania azotu i siarki przez pszenicę (Źródło: Szczepaniak W. 2016)
IMGL#3#60 

Rośliny z gleby pobierają siarkę w postaci jonu siarczanowego (SO₃). Zastosowanie siarki w innej formie, wymaga przekształcenia tego związku do trójtlenku siarki, a to wymaga czasu. Aby siarka zastosowana wiosną, mogła być dostępna dla roślin, to powinna być dostarczona w nawozie mineralnym, który zawiera w swoim składzie trójtlenek siarki (SO₃), rozpuszczalny w wodzie, w formie siarczanu. W przypadku zbóż dobrym rozwiązaniem jest stosowanie nawozu Saletrosan® 30, który obok azotu zawiera w swoim składzie 6% siarki (S) w formie siarczanowej (15% w przeliczeniu na trójtlenek siarki (SO₃) lub RSM®S (zawiera 26% azotu (N) w tym 5,4% w formie amidowej, 6,6% w formie amonowej i 4% w formie saletrzanej oraz 3% siarki (S) w formie siarczanowej (7,5% w przeliczeniu na trójtlenek siarki (SO₃). W chwili obecnej trudno przewidzieć, co będzie dalej…? Pogoda wciąż zaskakuje rolników.

W praktyce rolniczej nie ma standardów i gotowych rozwiązań, które sprawdzałyby się w każdych warunkach, na każdej plantacji i we wszystkich regionach naszego kraju. Przebieg warunków pogodowych, ma często decydujący wpływ na stosowaną w danym sezonie strategię nawożenia.

Literatura:

1.Schönberger H. Seminaria z „top agrar Polska” N.U. Agrar GmbH, Opole, 18.01.2016r., 11.01.2017r.
2.Szczepaniak W. – „Optymalizacja wiosennego nawożenia azotem w uprawie rzepaku ozimego i pszenicy ozimej” – konferencja „Profesjonalna uprawa rzepaku ozimego i zbóż – nowatorskie rozwiązania i możliwości w świetle zmieniającego się klimatu”, Łosiów, 16.02.2016r.
3.Szczepaniak W. - Wiosenne odżywianie azotem w uprawie rzepaku ozimego - konferencja „Rzepak – uprawa z potencjałem”, Łosiów, 22.02.2017r.
4.Szczepaniak W. 2014. Poradnik nawożenia roślin rolniczych. Wyd. Hortpress: s. 55