Jak wynika z analiz mgr inż. Arkadiusza Zalewskiego z IERiGŻ-PIB, pierwsze miesiące pełnego funkcjonowania mechanizmu CBAM oraz dodatkowych ceł na nawozy z Rosji i Białorusi przyniosły wyraźne zmiany w strukturze importu nawozów do Polski i Unii Europejskiej. Szczególnie widoczne jest ograniczenie dostaw z kierunku rosyjskiego oraz rosnąca rola alternatywnych źródeł zaopatrzenia. 

Jakie znaczenie mają te zmiany dla polskiego rynku nawozów?

• rynek nawozów opiera się na coraz bardziej zróżnicowanych kierunkach dostaw, 
• maleje zależność od nawozów sprowadzanych z Rosji i Białorusi, 
• rośnie bezpieczeństwo dostaw i stabilność zaopatrzenia rynku. 

Czym jest CBAM?

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), czyli Mechanizm Dostosowywania Cen na Granicach z Uwzględnieniem Emisji CO₂, jest jednym z elementów polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Jego celem jest wyrównanie warunków konkurencji pomiędzy producentami działającymi w UE a dostawcami spoza Wspólnoty.

W przypadku nawozów mechanizm obejmuje produkty importowane do Unii Europejskiej i uwzględnia emisje związane z ich produkcją. Równolegle od 1 lipca 2025 r. zaczęły obowiązywać dodatkowe cła na nawozy azotowe i wieloskładnikowe importowane z Rosji i Białorusi.

Nowe regulacje mają wyrównywać warunki konkurencji na rynku unijnym oraz ograniczać zależność od nawozów sprowadzanych z kierunków objętych dodatkowymi opłatami i cłami. 

Przed wdrożeniem CBAM importerzy zwiększali zakupy

Według analiz przedstawionych przez Arkadiusza Zalewskiego końcówka 2025 r. przyniosła bardzo duży wzrost importu nawozów do Unii Europejskiej. Wielu importerów zwiększało zakupy jeszcze przed pełnym wdrożeniem nowych regulacji.

W IV kwartale 2025 r. import nawozów azotowych do UE wzrósł o 75% rok do roku, osiągając 4,75 mln ton. Rekordowy był grudzień 2025 r., kiedy do krajów Unii sprowadzono 2,52 mln ton nawozów azotowych. Była to reakcja rynku na zbliżające się zmiany związane zarówno z pełnym wdrożeniem mechanizmu CBAM od 1 stycznia 2026 r., jak i wcześniejszym wprowadzeniem dodatkowych ceł na nawozy z Rosji i Białorusi.

Pierwszy kwartał 2026 r. przyniósł wyraźne zmiany

Dane przedstawione przez Arkadiusza Zalewskiego podczas analizy rynku nawozowego w maju 2026 r. pokazują, że po wejściu nowych regulacji skala importu znacząco się zmniejszyła.

W pierwszym kwartale 2026 r. import nawozów azotowych do Unii Europejskiej wyniósł 1,05 mln ton, podczas gdy rok wcześniej było to 3,38 mln ton. Oznacza to spadek o 69% rok do roku. Jeszcze większe zmiany widoczne są w Polsce. Import nawozów azotowych spoza UE zmniejszył się z 510 tys. ton w pierwszym kwartale 2025 r. do 56,3 tys. ton w pierwszym kwartale 2026 r., czyli o 89% rok do roku.

Wyraźnie zmniejszył się import z Rosji

Jednym z najbardziej widocznych efektów nowych regulacji było ograniczenie importu nawozów z Rosji. W pierwszych miesiącach 2026 r. import nawozów z Rosji do Unii Europejskiej został znacząco ograniczony. Jak wynika z analiz Arkadiusza Zalewskiego, skala dostaw była wielokrotnie niższa niż rok wcześniej, a import dotyczył przede wszystkim nawozów potasowych.

W Polsce również wyraźnie zmniejszył się import nawozów z Rosji. W pierwszym kwartale 2026 r. sprowadzono z tego kierunku 131 tys. ton nawozów wobec niemal pięciokrotnie większego wolumenu rok wcześniej. Warto jednak podkreślić, że około 98% tego importu stanowiły nawozy potasowe. Import rosyjskich nawozów azotowych i wieloskładnikowych został ograniczony do marginalnego poziomu i wyniósł odpowiednio około 2,4 tys. ton oraz 0,5 tys. ton. 

Zmienia się struktura dostaw nawozów

Analizy IERiGŻ-PIB pokazują również wyraźną zmianę kierunków dostaw nawozów do Polski i Unii Europejskiej.

W pierwszym kwartale 2026 r. głównymi dostawcami nawozów azotowych do Unii Europejskiej były: 

• Egipt, 
• Algieria, 
• Chiny. 

Na rynku polskim nawozy azotowe pochodziły przede wszystkim z Algierii oraz państw Unii Europejskiej, w tym Niemiec, Niderlandów i Litwy. W przypadku nawozów wieloskładnikowych istotną rolę odgrywały dostawy z Maroka, Norwegii i Serbii. Dane pokazują, że po ograniczeniu dostaw z kierunku rosyjskiego rynek szybko zaczął opierać się na bardziej zróżnicowanych źródłach zaopatrzenia. 

Co dalej?

Pierwsze miesiące pełnego funkcjonowania mechanizmu CBAM oraz dodatkowych ceł na nawozy z Rosji i Białorusi przyniosły wyraźne zmiany w strukturze handlu nawozami. Znacząco ograniczono import nawozów azotowych i wieloskładnikowych z kierunku rosyjskiego, a większą rolę zaczęli odgrywać dostawcy z Afryki Północnej, Azji i państw Unii Europejskiej.

Dane przedstawione przez Arkadiusza Zalewskiego wskazują, że rynek nawozowy stopniowo dostosowuje się do nowych warunków handlowych. Zmieniają się kierunki dostaw, maleje znaczenie nawozów sprowadzanych z Rosji, a źródła zaopatrzenia stają się bardziej zróżnicowane.

Pierwszy kwartał 2026 r. pokazał, że CBAM oraz dodatkowe cła już wpływają na handel nawozami w Europie. W kolejnych miesiącach kluczowe będzie obserwowanie, jak zmiany te przełożą się na dostępność produktów, konkurencyjność dostawców oraz sytuację cenową na rynku nawozowym.

*Źródło danych i analiz: mgr inż. Arkadiusz Zalewski, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - PIB, maj 2026 r.