Mercosur zużywa trzy razy więcej pestycydów niż UE. Eksperci ostrzegają przed konsekwencjami dla rynku i bezpieczeństwa żywności 

Podczas konferencji „Ocena potencjalnych skutków utworzenia strefy wolnego handlu UE–Mercosur dla sektora rolno-żywnościowego UE”, która odbyła się 21 listopada w Warszawie, przedstawiono dane wywołujące rosnące obawy wśród europejskich rolników. Analiza Arkadiusza Zalewskiego (IERiGŻ-PIB) jasno pokazuje, że kraje Mercosur stosują ponad 3,5 razy więcej środków ochrony roślin na hektar niż państwa Unii Europejskiej, a różnice w standardach bezpieczeństwa żywności stają się coraz bardziej znaczące. 

Rosnące zużycie pestycydów w Ameryce Południowej

Z danych z lat 2010–2023 wynika, że UE ograniczyła stosowanie substancji czynnych o 7,3 proc., podczas gdy w krajach Mercosur zużycie wzrosło aż o ponad 60 proc.. Największe zmiany zanotowano w Brazylii, gdzie ilość stosowanych pestycydów podwoiła się.

Obecnie kraje Mercosur: 

• zużywają ponad 1 mln ton substancji czynnych rocznie, 
• stosują 3,6 razy więcej pestycydów niż UE, 
• odpowiadają za 28 proc. światowego zużycia pestycydów, mimo że mają jedynie ok. 7 proc. globalnych użytków rolnych. 

Import zakazanych w UE substancji – rosnące kontrowersje

Największym importerem pestycydów na świecie pozostaje Brazylia. W 2024 r. kraje Mercosur sprowadziły środki o wartości 6,2 mld USD, z czego 840 mln USD pochodziło z UE.

Co istotne: 

• Nawet kilkanaście procent importu stanowią substancje zakazane na terenie Unii, wycofane z obrotu z uwagi na zagrożenia dla zdrowia ludzi i środowiska.
• W Brazylii dopuszczonych do obrotu jest ok. 100 substancji, które w UE zostały wycofane lub nigdy nie uzyskały rejestracji. Wśród nich znajdują się m.in. chloropiryfos, którego stosowanie w UE jest zakazane od 2020 r. 

Glifosat stosowany cztery razy częściej niż w UE

Najczęściej używanym herbicydem w Brazylii pozostaje glifosat. Różnice w intensywności stosowania są ogromne: 

• w UE roczny limit wynosi 1,44 kg/ha, 
• w Brazylii jednorazowe dawki to 1,5–2 kg/ha, 
• w uprawach soi wykonuje się nawet cztery zabiegi glifosatem w jednym cyklu, 
• herbicyd jest powszechnie stosowany również do desykacji, zabronionej w UE. 

Tak wysoka presja chemiczna doprowadziła do powstania superchwastów odpornych na glifosat, co wymusza dalsze zwiększanie nakładów na środki ochrony roślin. 

Brazylijski model produkcji – intensywność nieporównywalna z UE

Produkcja w krajach Mercosur, szczególnie w Brazylii, opiera się na: 

• dwóch cyklach upraw rocznie (np. soja–kukurydza, soja–bawełna), 
• powszechnym stosowaniu systemu no-till, który wymaga wielokrotnego użycia herbicydów nieselektywnych, 
• wysokiej presji chemicznej w uprawach wielkotowarowych. 

Efekt?
Zużycie pestycydów na 1 ha jest średnio 3,5 razy większe niż w UE, a w Brazylii aż 4,5 razy większe. W niektórych uprawach – jak banany – sięga nawet 30 kg substancji czynnej na hektar.

Różne standardy bezpieczeństwa żywności

Kolejnym problemem są limity pozostałości substancji aktywnych (MRL).

Analiza wykazała, że: 

• dopuszczalne poziomy pozostałości w krajach Mercosur są znacznie wyższe niż w UE, 
• w Brazylii limit glifosatu w kawie i trzcinie cukrowej jest 10 razy wyższy niż w Unii, 
• różnice dla innych substancji bywają jeszcze większe. 

Zalewski podkreślił, że nie ma możliwości uznania tych standardów za porównywalne, jeśli importowana żywność powstaje przy użyciu szerokiej gamy substancji, które w UE są zabronione. 

​
Intensywne nawożenie – kolejne pole nierównej konkurencji

Kraje Mercosur są również netto importerami nawozów mineralnych, a dominującym odbiorcą pozostaje Brazylia. Główne dostawy realizują Rosja i Chiny, co wzmacnia współpracę gospodarcza w ramach BRICS.

Najważniejsze dane: 

• zużycie nawozów na 1 ha jest tam o 77 proc. wyższe niż w UE, 
• w samej Brazylii – ponad 2,5 razy wyższe,
• rozbudowa areałów uprawnych jest ogromna: soja +90 proc., kukurydza +76 proc. 

Fundamentalne różnice między UE a Mercosur

Podczas konferencji podkreślono, że luka między UE a Mercosur nie ogranicza się do poziomu zużycia środków ochrony roślin, ale obejmuje: 

• liczbę dopuszczonych substancji, 
• standardy bezpieczeństwa żywności, 
• praktyki agrotechniczne, 
• intensywność nawożenia i liczby zabiegów. 

Tak duże rozbieżności budzą rosnące wątpliwości związane z otwarciem unijnego rynku na produkty rolno-spożywcze z Ameryki Południowej, szczególnie w kontekście uczciwej konkurencji i bezpieczeństwa konsumentów.

​Chcesz być na bieżąco z najnowszymi informacjami? Śledź nasze wiadomości NONSTOP z branży rolniczej i publikacje w dziale nawozy TV.​