Polskie rolnictwo mierzy się z narastającym problemem strukturalnym, który ogranicza jego konkurencyjność.

Najważniejsze fakty: 

• Ponad 90% gospodarstw rolnych w Polsce ma powierzchnię do 30 ha – wynika z raportu IERiGŻ.
• Najmniejsze gospodarstwa dominują liczebnie, ale wykorzystują tylko ok. 11% gruntów rolnych.
• System dopłat bezpośrednich może spowalniać proces powiększania gospodarstw. 

Rozdrobnienie struktury agrarnej ogranicza rozwój

Z raportu „Poziom nakładów inwestycyjnych w polskim rolnictwie” przygotowanego przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERiGŻ) wynika, że dominacja małych gospodarstw pozostaje jedną z głównych barier rozwoju sektora.

Na problem zwraca uwagę dr hab. Marek Wigier, dyrektor IERiGŻ, który w wypowiedzi dla PAP wskazał, że gospodarstwa o powierzchni do 5 ha stanowią około połowy wszystkich gospodarstw w Polsce, jednak użytkują jedynie około 11% gruntów rolnych. Taka struktura sprawia, że ograniczone są możliwości inwestycyjne, wdrażanie nowych technologii oraz zwiększanie skali produkcji.

Gospodarstwa „na rozdrożu” zdecydują o przyszłości sektora

Z danych IERiGŻ wynika, że około 520 tys. gospodarstw o powierzchni od 5 do 30 ha znajduje się w grupie określanej jako „na rozdrożu”. To właśnie ta grupa ma największy potencjał do przejścia na wyższy poziom rozwoju, pod warunkiem zwiększenia inwestycji i poprawy efektywności produkcji. 

Jednocześnie obserwowany jest wzrost znaczenia gospodarstw większych – szczególnie tych o powierzchni powyżej 30 ha i 100 ha, które osiągają wyższe dochody i lepszą konkurencyjność na rynku krajowym i międzynarodowym. 

Dochody wyraźnie zależą od skali gospodarstwa

Dane z raportu IERiGŻ (2023) pokazują duże różnice ekonomiczne: 

• ok. 46 tys. zł rocznie – gospodarstwa do 5 ha,
• ok. 141 tys. zł – gospodarstwa 30–100 ha,
• ponad 300 tys. zł (a w produkcji zwierzęcej ponad 400 tys. zł) – gospodarstwa powyżej 100 ha 

Dla porównania, według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wyniosło w 2023 r. 85,8 tys. zł brutto rocznie.

Różnice te wyraźnie pokazują, jak silnie skala produkcji wpływa na opłacalność działalności rolniczej. 

Dopłaty stabilizują dochody, ale hamują koncentrację

Eksperci IERiGŻ wskazują, że system dopłat bezpośrednich w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE stabilizuje sytuację dochodową gospodarstw, ale jednocześnie może ograniczać zmiany strukturalne. W praktyce oznacza to, że mniejsza jest presja na sprzedaż lub dzierżawę ziemi, co spowalnia proces powiększania gospodarstw i restrukturyzacji sektora.

Kluczowe będą zmiany po 2027 roku

Zdaniem ekspertów, przyszłość polskiego rolnictwa będzie w dużej mierze zależeć od kształtu Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2028–2034. Większe ukierunkowanie wsparcia na inwestycje, zamiast dopłat bezpośrednich, mogłoby przyspieszyć modernizację gospodarstw oraz poprawić ich konkurencyjność.