Koniec września 2025 to moment, w którym projekt ustawy „Aktywny Rolnik” wkracza w decydującą fazę. Termin konsultacji społecznych upłynął 19 września. Przez niemal cały miesiąc środowisko rolnicze, organizacje branżowe i eksperci zgłaszali uwagi i postulaty zmian. Pora podsumować, na jakim etapie obecnie znajduje się projekt, co już ustalono i jakie wyzwania czekają dalej. 

​
Gdzie jesteśmy? Zakończenie konsultacji społecznych

• Projekt ustawy o „Aktywnym Rolniku” wszedł w etap konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych w końcu sierpnia 2025 roku. 
• Konsultacje trwały zgodnie z planem do 19 września 2025 r. 
• Po zakończeniu tego etapu zaczyna się zamknięty etap analizy uwag, korekty projektu i przystąpienie do procedury legislacyjnej (sejmowej). 
• Minister rolnictwa zapowiedział, że celem jest jak najszybsze wejście ustawy w życie, być może w IV kwartale 2025 r., choć najbardziej realistycznym terminem początkowym jest 2026 rok. 

Zakończenie konsultacji społecznych oznacza, że projekt opuszcza etap zbierania zgłoszeń i uwag od zewnątrz, a wchodzi w fazę kształtowania wersji ostatecznej – z uwzględnieniem zgłoszonych sugestii. 

Co ustalono?

Poniżej najważniejsze założenia, które w obecnej wersji projektu są już stosunkowo klarowne: 

1. Definicja rolnika aktywnego zawodowo – nowe kryteria
   Projekt zakłada, że status „aktywnego rolnika” będzie oparty o udokumentowane koszty lub przychody z działalności rolniczej, a rolnik będzie miał wybór metody ich weryfikacji. Do katalogu dokumentów, które mogą być uwzględnione, należą m.in.: 
   • faktury za nawozy, środki ochrony roślin, materiał siewny, usługi agrotechniczne, ubezpieczenia,
   • faktury lub dokumenty sprzedaży płodów rolnych,
   • dowód opłacenia czynszu dzierżawnego,
   • dowody wynagrodzenia pracy najemnej,
   • umowy kontraktacji / dostawy. 
2. Status automatyczny dla wybranych kryteriów
   Nie każdy rolnik musi przechodzić przez pełną weryfikację – pewne warunki pozwolą na automatyczne przyznanie statusu „aktywnego rolnika”. To m.in.: 
   • posiadanie zwierząt zarejestrowanych w systemie IRZ przy obsadzie co najmniej 0,3 DJP/ha UR,
   • otrzymywanie dopłat związanych z produkcją rolną,
   • uczestnictwo w ekoschematach (rolnictwo węglowe, zarządzanie składnikami odżywczymi, integrowana produkcja roślin, biologiczna ochrona upraw),
   • korzystanie z płatności ekologicznych,
   • inne formy wsparcia, jak premie dla młodych rolników, inwestycje zwiększające konkurencyjność czy wsparcie dla małych gospodarstw
   Dzięki temu część rolników uniknie dodatkowej weryfikacji formalnej, co jest ważne zwłaszcza dla tych, którzy już korzystają z wielu form dopłat.
3. Brak uzależnienia od wielkości gospodarstwa czy sprzedaży
   Projekt deklaruje, że zależność statusu aktywności rolniczej nie będzie oparta na wielkości produkcji, skali sprzedaży czy poziomie nakładów. Chodzi o to, by uniknąć sytuacji, w której małe, ale czynne gospodarstwo jest automatycznie odrzucone ze względu na niewielką skalę. 
4. Elastyczność progów kosztów / przychodów
   Projekt przewiduje, że dopuszczalne progi kosztów lub przychodów będą określane w akcie wykonawczym, tak by można było dostosować je do realiów rynku środków produkcji i cen płodów rolnych. 
5. Ochrona dotychczasowych uprawnień (KRUS, inne prawa rolników)
   Resort rolnictwa wielokrotnie podkreślał, że projekt definicji „Aktywnego Rolnika” nie ma wpływu na prawo do ubezpieczenia w KRUS ani na inne obowiązki rolników. 

Jakie uwagi i kontrowersje pojawiły się w toku konsultacji?

Konsultacje społeczne ujawniły kilka kluczowych wyzwań i propozycji zmian: 

• Ryzyko luki prawnej / furtki do obchodzenia przepisów – Eksperci zauważają, że katalog dokumentów potwierdzających koszty/przychody może być zbyt elastyczny, co pozwoliłoby na kreatywne „obejście” statusu aktywnego rolnika. 
• Konieczność wyjaśnienia roli kosztów jako kryterium decydującego – Doradcy postulują, by to faktyczne poniesione koszty (a nie tylko sprzedaż czy posiadanie gruntów) były głównym miernikiem aktywności. 
• Obawy małych gospodarstw – Część krytyków projektu podnosi, że nowe wymogi mogą nadmiernie obciążyć małe gospodarstwa, szczególnie te poniżej kilku hektarów, które często działają przy niskiej skali produkcji. 
• Sugestie uściśleń formalnych – postulowano m.in. wprowadzenie minimalnej dokumentacji lub wymogu, by dokumenty ujmowały działalność w sposób niewątpliwy (a nie np. umowy między rolnikami ryczałtowymi, które trudno zweryfikować).
• Kwestia dzierżaw – W projekcie planuje się uporządkowanie umów dzierżawy: ma być wymagane formowanie pisemnych umów z datą pewną, co ma zwiększyć stabilność strony dzierżawcy. Polityczne oskarżenia o likwidację małych gospodarstw – Niektórzy przedstawiciele obozu opozycyjnego twierdzą, że celem projektu może być ograniczenie liczby beneficjentów dopłat poprzez wykluczenie drobnych producentów. 

Co dalej?

1. Analiza i uwzględnienie uwag
   Po zakończeniu konsultacji resort rolnictwa wraz z zespołami eksperckimi przeanalizuje zgłoszone propozycje i uwagi. Część z nich będzie mogła być włączona do wersji roboczej, inne mogą zostać odrzucone lub skierowane do dalszych debat. 
2. Opracowanie wersji ostatecznej i publikacja projektu ustawy
   Gdy wszystkie zmiany zostaną naniesione, projekt trafi do Rady Ministrów, a następnie – do Sejmu. W debacie parlamentarnej mogą pojawić się kolejne poprawki i uzgodnienia. 
3. Ścieżka legislacyjna
   W Sejmie projekt będzie opiniowany przez komisje rolnictwa, finansów, sprawiedliwości itp. Po uchwaleniu przez Sejm trafi do Senatu, a potem do podpisu Prezydenta. 
4. Prace nad aktami wykonawczymi
   Kluczowe będą rozporządzenia ministra – one określać będą konkretne progi kosztów, metody weryfikacji, szczegółowy katalog dokumentów. 
5. Termin wejścia w życie i okres przejściowy
   Ministerstwo deklaruje, że nowa definicja „aktywnego rolnika” powinna zacząć obowiązywać jak najszybciej – możliwe jest wejście w życie już w IV kwartale 2025 r., choć bardziej prawdopodobny jest 2026 rok. 
6. Komunikacja z rolnikami i wsparcie wdrożeniowe
   Kluczowe będzie, aby resort rolnictwa i agendy (ARiMR, organizacje doradcze) prowadziły intensywną kampanię informacyjną, wyjaśniając nowe obowiązki, przygotowując instrukcje i narzędzia wsparcia, szczególnie dla mniejszych gospodarstw. 

Wnioski i rekomendacje dla środowiska rolniczego

• Dokładne przygotowanie dokumentacji – rolnicy powinni już teraz zacząć gromadzić faktury, dowody kosztów i dokumenty sprzedaży, by być gotowymi na nową weryfikację. 
• Aktywne uczestnictwo w dalszych etapach legislacyjnych – środowisko rolnicze, izby, stowarzyszenia muszą śledzić etapy projektu w Sejmie i proponować poprawki. 
• Dbałość o transparentność aktów wykonawczych – szczególnie istotne będą progi kosztów / przychodów, katalog dokumentów i sposób weryfikacji – muszą być praktyczne i możliwe do realizacji nawet w gospodarstwach mniej skomplikowanych. 
• Obrona małych gospodarstw – w debacie publicznej należy podkreślać, że rolnictwo polskie to także struktury mikro- i małych gospodarstw; nowe przepisy nie mogą ich automatycznie eliminować tylko z powodu niższej skali produkcji.