Wysokie ceny nawozów skutkują w wielu gospodarstwach rolnych, w mniejszym lub większym stopniu, ograniczaniem stosowania nawozów mineralnych. Taka sytuacja w znacznym stopniu wpływa zarówno na obniżenie plonowania roślin, jak i pogorszenie parametrów jakościowych plonu użytkowego.

Czym skutkuje zbyt małe nawożenie?

Zmniejszenie dawek stosowanych nawozów potasowych i fosforowych, które aplikowane są przedsiewnie w uprawie ozimych form rzepaku i zbóż, może w dużym stopniu wpływać na pogorszenie odporności roślin na niesprzyjające warunki pogodowe panujące w okresie jesienno-zimowym, w tym przede wszystkim niskie temperatury, co wiąże się z ich gorszym przezimowaniem oraz trudniejszą regeneracją w okresie wczesnowiosennym. Sytuacja taka ma miejsce zwłaszcza na glebach, które odznaczają się niską zasobnością w przyswajalne formy fosforu i potasu. W takim przypadku wskazane jest uzupełnienie całkowitej dawki tych składników pokarmowych w okresie wiosennym.

Analogiczna sytuacja może mieć miejsce w przypadku obniżenia w okresie jesiennym czy też wiosennym nawożenia roślin magnezem czy siarką. Prowadzi to między innymi do pogorszenia regeneracji plantacji po okresie zimowym. Ważnym aspektem optymalnego zaopatrzenia roślin w magnez i siarkę jest również ich wpływ na metabolizm azotu w roślinach, w tym na wbudowywanie go w związki białkowe.

Magnez jako „konroler” gospodarki azotowej w roślinie, z jednej strony wpływa na pobieranie i efektywność przetwarzania azotu przez rośliny, a z drugiej ogranicza straty tego składnika nawozowego. Stąd też obniżenie nawożenia magnezem skutkuje ograniczeniem tworzenia związków o charakterze białkowym. Poza tym zastosowanie optymalnego nawożenia roślin magnezem w okresie wczesnowiosennym umożliwia przełamanie bariery fizjologicznej związanej z działaniem niskich temperatur, które w znacznym stopniu ograniczają w tym czasie pobieranie fosforu i azotu przez rośliny.

Podobnie siarka warunkuje wykorzystanie azotu z nawozów mineralnych oraz jego przekształcanie w związki białkowe, tym samym zmniejszając ilość niebiałkowych form azotu w roślinie.

Siarka jest bowiem niezbędna w procesie tworzenia lignin, a niedobór tego składnika pokarmowego osłabia tkanki mechaniczne roślin. Sytuacja taka jest szczególnie niebezpieczna przy nadmiarze azotu, gdyż w komórkach znajdujących się w liściu zwiększa się udział niskocząsteczkowych związków azotu, w tym aminokwasów i amidów, co przyczynia się do zwiększenia porażenia roślin przez patogeny, dla których niebiałkowe związki azotu są idealnym pożywieniem.

Wyraźne ograniczenie plonowania roślin w efekcie obniżenia nawożenia mineralnego ma miejsce przy stosowaniu obniżonych dawek azotu, który stanowi najbardziej plonotwórczy składnik w uprawie roślin. Wynika to między innymi z jego wyraźnego wpływu na szybki wzrost masy roślinnej, co jest szczególnie ważne w okresie wiosennym. Zwiększenie powierzchni asymilacyjnej roślin przekłada się na zwiększenie efektywności procesu fotosyntezy, prowadząc do tworzenia większej ilości asymilatów, a tym samym do uzyskania wyższych plonów.

Niemniej jednak nawet przy optymalnym nawożeniu azotowym niedostateczne zaopatrzenie roślin w fosfor czy potas będzie skutkowało obniżeniem plonowania. Jedynie na glebach o wysokiej zasobności w te makroskładniki w pierwszym roku obniżenia nawożenia fosforowo-potasowego może nie ograniczać plonowania roślin. Poza odpowiednim zaopatrzeniem roślin w niezbędne makroskładniki ważne jest również utrzymanie zawartości tych składników w glebie na poziomie przynajmniej średnim.

Optymalne zaopatrzenie roślin w magnez ma istotne znaczenie przy aplikacji nawozów azotowych amonowych, bądź też amidowymi. W tym wypadku wzrost roślin w efekcie nawożenia azotowego determinowany jest stopniem ich odżywienia magnezem. Wynika to z faktu, że magnez wspomaga działanie tych form azotu, gdyż w efekcie wzrostu zawartości jonów magnezowych zmniejsza się stopień antagonizmu między kationami magnezu a kationami amonowymi.