Jesień to kluczowy moment w ochronie zbóż ozimych. Choć zagrożenia wydają się mniejsze niż wiosną, to właśnie teraz możemy skutecznie ograniczyć rozwój chorób i liczebność szkodników, zanim zdążą się rozwinąć i wyrządzić poważne szkody w późniejszych fazach wzrostu. W artykule podpowiadamy, jakie zabiegi ochronne i nawożeniowe wykonać jesienią, kiedy je zaplanować i na co zwrócić szczególną uwagę. 

Dlaczego jesienna ochrona jest tak ważna?

Zboża ozime są wysiewane w czasie, gdy warunki pogodowe sprzyjają infekcjom patogenów glebowych i nalistnych. Dodatkowo, ocieplenie klimatu i wydłużona wegetacja sprzyjają aktywności jesiennych szkodników, takich jak mszyce, ploniarka zbożówka czy łokaś garbatek.

Zaniedbanie ochrony jesiennej może skutkować stratami plonu sięgającymi nawet 20–30%! 

​
Choroby zbóż ozimych – czego się obawiać jesienią?

Najczęściej notowane zagrożenia to:

• Fuzariozy podstawy źdźbła i korzeni (Fusarium spp., Microdochium nivale).
• Septorioza liści.
• Mączniak prawdziwy zbóż i traw.
• Rdza brunatna – zwłaszcza w łagodniejsze jesienie.

Profilaktyka i szybka reakcja są kluczem – po infekcji chemiczna interwencja często nie przynosi oczekiwanych efektów. 

Jesienne szkodniki – nie lekceważ ich obecności

Mszyce, zwłaszcza mszyca czeremchowo-zbożowa, mogą przenosić wirus żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV). Z kolei ploniarka zbożówka żerując na stożkach wzrostu, osłabia rozwój roślin i zwiększa podatność na wymarzanie.

Obserwuj plantacje już od wschodów – szkodniki mogą pojawić się szybciej, niż myślisz. 

Strategia ochrony – najważniejsze zasady

• Dobór odmian odpornych lub tolerancyjnych na choroby podstawy źdźbła.
• Zaprawianie materiału siewnego – ochrona od pierwszego dnia.
• Wczesna lustracja plantacji – monitoring szkodników i pierwszych objawów chorób.
• Zabiegi interwencyjne – tylko gdy są uzasadnione (np. przekroczenie progu szkodliwości).
• Zabiegi nalistne fungicydowe – zwłaszcza w warunkach wysokiego ryzyka.

Wczesna lustracja plantacji pozwala wykryć pierwsze objawy chorób i obecność szkodników – zdjęcie wykonane na polu pszenicy ozimej w połowie października

Odżywianie a odporność – nawożenie jesienią ma znaczenie

Rośliny dobrze odżywione lepiej radzą sobie z infekcjami i szkodnikami, szybciej się regenerują i są lepiej przygotowane do zimy. 

• Doglebowe nawożenie – fundament odżywienia.

Jesienią warto zastosować nawozy zawierające

• Fosfor i potas – stymulują rozwój korzeni i zwiększają odporność na niskie temperatury.
• Wapń i magnez – poprawiają strukturę gleby i procesy metaboliczne. 

Przykładowe nawozy doglebowe: 

• Super fos dar 40, MultiCorn – skoncentrowany nawóz fosforowy,
• Polifoska 6, Polifoska Krzem lub Polifoska Multi S – wieloskładnikowe nawozy z siarką lub krzemem,
• Vitaplon 9-23-30 – nawóz wieloskładnikowy pod zboża i rzepak. 

Czy dolistne nawożenie jest konieczne jesienią?

To częste pytanie. Odpowiedź brzmi: nie zawsze, ale bardzo często warto.
Zalety nawozów dolistnych: 

• Szybkie uzupełnienie niedoborów mikroelementów (np. manganu, cynku, miedzi).
• Działają nawet przy ograniczonym pobieraniu z gleby (susza, chłody, niska aktywność korzeni).
• Wzmacniają odporność roślin i poprawiają fotosyntezę.

Kiedy dolistne nawożenie ma sens?

• Gdy gleba ma wysokie pH, dostępność niektórych mikroelementów jest ograniczona.
• Przy objawach niedoborów • Gdy chcemy przygotować rośliny do zimy i poprawić ich kondycję. 

Przykładowe nawozy dolistne do zbóż ozimych

• AZOPLON MICRO Zboże – pełny pakiet mikroelementów opracowany specjalnie dla zbóż ozimych. 
• AZOPLON KalNUTRI – nawóz z potasem, poprawiający gospodarkę wodną i odporność na chłód. 

Wniosek: Najlepszy efekt daje połączenie nawozów doglebowych i dolistnych. Tylko wtedy rośliny są w pełni zabezpieczone przed jesiennym stresem. 

Kiedy wykonać zabiegi ochronne i nawożeniowe?

• Zaprawianie nasion – obowiązkowe i najważniejsze zabezpieczenie początkowe.
• Zabieg fungicydowy: faza 3–4 liścia (BBCH 13–14), jeśli panują warunki sprzyjające infekcjom.
• Insektycydy: po przekroczeniu progu szkodliwości – np. mszyce BYDV.
• Nawożenie dolistne: najlepiej w fazie 2–4 liścia (BBCH 12–14), w połączeniu z fungicydem lub osobno. 

Podsumowanie – jesienna ochrona to inwestycja w przyszły plon

• Jesień to idealny czas na zabezpieczenie zbóż przed stratami, które mogą ujawnić się dopiero wiosną. 
• Ochrona chemiczna i dobrze zaplanowane nawożenie wzmacniają kondycję roślin i pomagają przetrwać trudne warunki zimowe. 
• Lustracje plantacji, zaprawianie nasion i zabiegi interwencyjne to fundament skutecznej ochrony jesiennej. 
• Nie rezygnuj z dolistnego nawożenia, jeśli zależy Ci na odporności, regeneracji i równomiernym wzroście roślin.