Prawidłowy termin nawożenia azotem

Azotowe nawozy mineralne zaleca się stosować bezpośrednio przed okresem, w którym roślina wykazuje największe zapotrzebowanie na składniki pokarmowe. Całkowitą dawkę nawozu, ustaloną w oparciu o potrzeby nawozowe rośliny (obliczane na podstawie jej potrzeb pokarmowych, właściwości gleby, rodzaju przedplonu, poziomu nawożenia naturalnego i organicznego, warunków pogodowych), należy więc podzielić na kilka części.

Nawożenie podstawowych roślin uprawnych

Rośliny uprawne nawozi się azotem zgodnie z następującymi wytycznymi:

• pszenica ozima: 40-50% wiosną z ruszeniem wegetacji, 30-40% w fazie strzelania w źdźbło, pozostała część do początku kłoszenia; dawka azotu pod pszenicę na cele młynarskie powinna być dzielona na 3, a nawet 4 części, ponieważ skutkuje to zwiększeniem zawartości glutenu i białka w ziarnie;
• pszenica jara: 60% dawki przedsiewnie, 40% w fazie strzelania w źdźbło (całkowitą dawkę wynoszącą do 50-60 kg/ha stosować jednorazowo wiosną); duże dawki azotu można podzielić na trzy części (podobnie jak dla pszenicy ozimej);
• pszenżyto ozime: 40-50% wiosną z ruszeniem wegetacji, 30-35% w fazie strzelania w źdźbło, 20-25% do początku kłoszenia;
• jęczmień ozimy: 50-60% dawki wiosną w trakcie ruszenia wegetacji, pozostała część w fazie strzelania w źdźbło (całkowitą dawkę nie większą od 50-60 kg/ha stosować jednorazowo wiosną);
• jęczmień jary: 60% dawki przedsiewnie, a 40% pogłównie w fazie krzewienia (całkowitą dawkę wynoszącą do 50-60 kg/ha stosować jednorazowo wiosną); jęczmień browarny nawozić należy tylko przedsiewnie;
• żyto: 50-60% dawki wiosną w czasie ruszenia wegetacji, pozostała część w fazie strzelania w źdźbło (jeśli całkowita dawka azotu nie jest większa od 50-60 kg/ha, stosuje się ją jednorazowo wiosną);
• owies: 50-60% dawki przedsiewnie, pozostała część w fazie strzelania w źdźbło (jeśli całkowita dawka azotu nie przekracza 50-60 kg/ha, stosuje się ją w całości przedsiewnie);
• kukurydza: przedsiewnie 30-50% dawki, pozostała cześć pogłównie od fazy 5, najpóźniej 7 liścia, przed uzyskaniem przez rośliny wysokości 30-40 cm (czyli w możliwie późnym terminie umożliwiającym wykonanie zabiegu bez nadmiernego uszkodzenia roślin);
• rzepak ozimy: jesienią 20-40 kg N na ha, pozostała dawka azotu dzielona jest na 2 części i stosowana wiosną przed rozpoczęciem przez rośliny wegetacji (60-70%) oraz w fazie pąkowania (30-40%);
• burak cukrowy: przedsiewna dawka azotu nie większa od 80 kg N na ha, pozostała część stosowana w fazie 2-4 liści;
• ziemniak: 60-70% dawki przed sadzeniem, pozostała część w okresie od wschodów do kwitnienia (wczesne odmiany zaleca się nawozić przed sadzeniem – opóźnienie zabiegu i przenawożenie roślin skutkuje wydłużeniem okresu wegetacji).

Dokładne informacje dotyczące nawożenia poszczególnych roślin azotem zawarte są w dziale harmonogramy nawożenia.

Niewłaściwe ustalenie terminu nawożenia – pogorszenie wielkości i jakości plonu

Prawidłowe wyznaczenie terminu nawożenia i odpowiednie podzielenie dawki jest ważne dla zapewnienia wysokiego wykorzystania azotu z zastosowanych nawozów. Z reguły azot wykorzystywany jest przez rośliny w 40-60%, chociaż może to być nawet 90% (wykorzystanie zależy od dawki nawozu, formy azotu w nawozie, terminu i technologii nawożenia, gatunku rośliny).

Najintensywniejsze pobieranie azotu przez kukurydzę przypada na okres od wykształcenia 6-8 liści do zasychania znamion (fot. M. Tabak)

Zbyt wczesne lub zbyt późne nawożenie azotem może skutkować obniżeniem plonowania, pogorszeniem jakości plonu, zwiększeniem podatności roślin na choroby, a w efekcie spadkiem opłacalności produkcji. Wiosenne nawożenie azotem roślin ozimych jest ważne dla zapewnienia im właściwych warunków rozwoju, zwłaszcza po ciężkiej zimie. Opóźnienie nawożenia uniemożliwia szybką regenerację roślin. W uprawach zbóż azot wprowadzony wiosną zwiększa liczbę kłosów na jednostce powierzchni, odpowiada też za prawidłową budowę kłosów. Azot wprowadzony w fazie strzelania w źdźbło ma natomiast za zadanie nie dopuścić do zredukowania pędów kłosonośnych, a ponadto korzystnie oddziałuje na tempo asymilacji. Nawożenie azotem w fazie kłoszenia prowadzi do zwiększenia zawartości białka i glutenu w ziarnie. Opóźnienie terminu nawożenia buraków cukrowych prowadzi do spowolnienia wzrostu siewek, co przekłada się na mniejszy plon roślin.

Niewłaściwe ustalenie terminu nawożenia – skutki środowiskowe

Zastosowanie azotu w zbyt dużej dawce lub przed okresem wysokiego zapotrzebowania roślin skutkuje wymywaniem tego składnika poza system korzeniowy roślin. W rezultacie dochodzi do gromadzenia azotu w wodzie, co może prowadzić do eutrofizacji. Szacuje się, że wymywaniu ulega od 5% do 20% azotu zastosowanego w nawozach (wymywanie jest duże zwłaszcza w warunkach intensywnej uprawy gleb lekkich i w latach wilgotnych).

Bardzo groźne, zwłaszcza dla niemowląt, jest gromadzenie azotanów w wodzie pitnej – azotany(V) ulegają w organizmie człowieka redukcji do azotanów(III), a te przekształcają hemoglobinę obecną w krwi do postaci niezdolnej do przenoszenia tlenu, powodując niedotlenienie organizmu.

[1] Instrukcje upowszechnieniowe Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach.
[2] Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej. 2004. Red. I. Duer, M. Fotyma, A. Madej. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwo Środowiska, Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa, Warszawa.
[3] Marcinkowski T. 2002. Identyfikacja strat azotu w towarowych gospodarstwach rolnych Żuław Wiślanych. Wyd. IMUZ, Falenty.